DagboekSigurd von Ilsemann (1884-1952)

Dagboekfragment: Verbannen keizer incasseert een voltreffer

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Huis Doorn in Utrecht.Beeld Marie Van Der Donk

Doorn, 25 maart 1933

Voor vandaag had ik voor de ­keizer een uitstapje naar kasteel ­’s-Heerenberg gearrangeerd, maar hij ligt in bed en is ziek. Hij zei echter dat zijn kleinzoon Louis Ferdinand en professor Bodo Ebhard, die vanochtend vroeg arriveerden, samen met alle heren moeten gaan.

Alleen ik mocht thuisblijven om hem gezelschap te houden. Er viel echter niets aangenaams te bespreken, integendeel: ik meldde dat Hitler in de Rijksdag verklaard had dat de regering het vraagstuk van het herstel van de monarchie thans onbespreekbaar beschouwt.

Dat was een voltreffer. Ik nam de hoge heer heel nauwkeurig op. Zijn gelaatstrekken verstrakten, zijn ogen werden heel groot en hij kreeg niet meer over zijn lippen dan het ene woord: ‘zo!’

Zoals hij het zei, klonk het als de bevestiging van een veroordeelde die zijn vonnis te horen krijgt.

Jarenlang hebben Kleist, Lezetzow, Grancy en zijn eigen vrouw hem wijsgemaakt dat de weg naar de troon via de nazi’s zou lopen. Hoewel hij daar weliswaar niet  ­altijd in geloofd heeft, toch wel lang genoeg, vooral de laatste ­dagen weer.

Nu weet hij hoe de nazi’s denken en wat hij van hen kan verwachten. In zijn onderbewustzijn zal hij aanvoelen dat zijn oordeel geveld is.

Hoewel ik nog een uur aan zijn bed zat, sprak hij er met geen woord meer over.

Sigurd von Ilsemann (1884-1952), vleugeladjudant van de Duitse keizer. Ingekort fragment uit Wilhelm II in Nederland 1918-1941. Aspekt, 2015.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden