DagboekCosima Wagner (1837-1930)

Dagboekfragment: In de fuga’s van Bach horen wij de stenen en bergen roepen

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Bayreuth, 13 juli 1872

Richard komt nog eens terug op het geluk van de literatuur: ‘Dat Lessing, Schiller en Goethe melancholici waren, zou onbegrijpelijk zijn zonder de wetenschap dat zij een grote scheppingsdrang in zich hadden die zich in hun tijd volstrekt niet kon ontplooien – dat maakt ze tragisch, al blijft het schrijven een groot geluk.’

’s Avonds J. Rubinstein, die is overgekomen uit München. Zijn pianospel bevalt ons zeer, vooral een fuga uit Bachs Wohltemperierte Klavier, die ons in extase brengt.

‘Het is alsof er voor het eerst wérkelijk muziek heeft geklonken’, zegt Richard. Als ik opmerk dat het scherzando mij met diepe weemoed heeft vervuld, antwoordt Richard: ‘Dat is begrijpelijk, de muziek lijkt hier zonder rust of duur voort te snellen, alsof hij zegt: hier heb je álles waarmee jullie later zullen werken en waarmee jullie je zullen ontspannen. Ik weet dat en het jaagt mij voort.’

‘Een sfinx is hij, maar dat is Duits. Hoe vlak en conventioneel is daarmee vergeleken de sonatevorm, dat Italiaanse kunstprodukt. Slechts doordat hij de versieringen in deze vorm zo geweldig tot leven heeft gewekt, heeft Beethoven in de buurt kunnen komen van Bach. Daarin horen wij het weeklagen van de natuur, van de dieren en planten.’

Mij lijkt het eerder dat het anorganische wereld is, die van de stenen en bergen, die wij horen roepen.

Cosima Wagner (1837-1930), echtgenote van de componist Richard Wagner. Ingekort fragment uit Die Tagebücher 1869-1877. Piper, 1976.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden