Dagboek Christa Wolf

Dagboekfragment: Een acteur waagt zich niet aan een Stalin-imitatie

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Moskou, 21 oktober 1963

De laatste twee dagen in Moskou, koud, regenachtig, somber: genoeglijk. De ouderwetse lamp in de sjofele hotelkamer. De afgelopen twee uur: rodebessenjenever uit waterglazen. Het lekkende water uit het ventilatierooster (‘het afluisterapparaat’), de belofte niet verdrietig te worden, wat bijna lukt. De laatste autorit door Moskou.

Stalin komt nog vaak ter sprake, hij valt niet zo snel uit het onderbewustzijn te verdringen. Over zijn vrouw, die hij zou hebben vermoord of tot zelfmoord hebben gedreven (een brief aan Pasternak: ‘Gisteren heb ik voor het eerst aan u als kunstenaar gedacht; het was alsof ik er vanaf het eerste tot het laatste moment bij aanwezig was.’ Stalin als mysticus).

Zijn dochter Svetlana, wier geliefde hij naar Siberië liet deporteren en die nu, arme vrouw, de naam van haar moeder heeft aangenomen. Een toneelspeler, de beste Stalinvertolker, die tijdens een feestbanket wordt uitgedaagd een staaltje van zijn kunnen te geven, en in de doodse stilte met Stalins stem zegt: ‘Dat durf ik niet!’ Bij Bogatyrjov, die vijf jaar in het strafkamp zat (als ‘terrorist’), een exemplaar van de Faust-vertaling door Pasternak, met een opdracht van de dichter en een stempel van het werkkamp Vorkoeta.

De relatie tussen Russen en Duitsers begint minder verkrampt te worden. Ik vrees: ook door de parallel Hitler-Stalin.

 Voornaamste indruk: de gelaagdheid van al het menselijke. Vrijwel onmogelijk zoiets in literatuur te vatten. Jerussalimski: ‘Voor Stalin hebben we een Shakespeare nodig.’

Christa Wolf (1929-2011), Oost-Duitse schrijver. Ingekort fragment uit Moskauer Tagebücher. Suhrkamp, 2015.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden