DagboekJacques Gans (1907-1972)

Dagboekfragment: Duitsland is al driekwart fascistisch

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Berlijn, 20 juli 1932

Het is gebeurd! De reactie heeft doorgehakt. De staat van beleg is afgekondigd voor Berlijn. Carl ­Severing, het symbool van flinkheid en eerlijkheid voor de socialistische arbeiders, is van het­ ­toneel. En hoe. Hij zou slechts voor geweld wijken.

De reactie heeft één rijksweerluitenant met tien soldaten gestuurd. Als een schurftige hond heeft Severing voor dit ‘geweld’ de wijk genomen. Tot deze graad van lafheid is de Duitse sociaal-democratie dus afgedaald.

Jonker Franz von Papen, sinds twee maanden aan het hoofd van zijn feodale regering van graven en baronnen, heeft een scherpe kijk op de sociaal-democratie. Het is erg genoeg dat de arbeiders die niet hebben en zich in slaap laten sussen met de geruststelling dat het onrecht voor het Landesgericht wordt gebracht. Alsof die instantie niet uit de hand eet van de grote industrie.

Deze coup d’etat betekent drie kwart fascisme! Hoe lang kan het nog duren voor het ontbrekende kwart opdaagt? Ik spoed me naar het Vorwärts-filiaal in de Utrechter Strasse. Wat zullen de socialistische arbeiders zeggen? Als ik er aankom is het er leeg! Ik begin de krant te lezen. Een oude arbeider haalt zijn nikkelen bril uit de zak en leest met me mee.

Aber das ist unerhört. Das ist eine Gemeinheit’, valt hij uit. ‘Um so feige davon zu laufen?’, vraag ik.

Aber wir sind doch eine Demokratie’, zegt hij verontwaardigd.

De oude sukkel, denk ik bij mezelf.

Jacques Gans (1907-1972), Nederlandse schrijver. Ingekort fragment uit Berlijns dagboek 1931-1933. Uitgeverij Peter van der Velden, 1980.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden