DAG HARRY

Vannacht verschijnt Harry Potter and the Deathly Hallows, het zevende en laatste Harry Potter-boek. Over het einde is oeverloos gespeculeerd, maar één ding staat vast: de rage die de wereld jarenlang in zijn greep hield, komt langzaam tot een einde....

Nog is het Harry Potter-tijdperk niet ten einde, maar lang zal het niet meer duren. Over iets meer dan een etmaal gaan de poorten van het Centraal Boekhuis in Culemborg open, en die van alle centraal boekhuizen in de rest van de wereld. Grote hoeveelheden boeken worden in mooie strakke stapels gelegd en winkels mooi versierd, opdat Harry Potter de komende nacht voor het allerlaatst tekeer kan gaan tegen de vieze vuile Voldemort.

Bij het krieken van de dag zet hij zijn brilletje recht en kust hij zijn geliefde Ginny hartstochtelijk op de mond, dronken van vreugde en van de flesjes boterbier die hij met zijn vrienden Ron en Hermelien achterover heeft geslagen om de finale overwinning op het kwaad te vieren. Het is volbracht en ze leefden nog lang en gelukkig.

Of Harry sterft, dat kan natuurlijk ook; een laatste keer drukt hij de hand van Ron, hij aait Ginny door haar rode haren, en daar klapwiekt zijn ziel onder escorte van een zingende feniks naar Perkamentus, die in de toverhemel over Harry’s jonggestorven ouders waakt – eindelijk herenigd.

Vannacht verschijnt Harry Potter and the Deathly Hallows, het zevende en laatste Harry Potter-boek.

Na vannacht is het Harry Potter-tijdperk ten einde.

***

In den beginne was er natuurlijk de schrijfster, Joanne Kathleen Rowling, een jonge berooide bijstandsmoeder die al boemelend tijdens een lange treinreis het verhaal van Harry Potter plus de plots van alle zeven boeken bedacht en in een café aan het schrijven sloeg, haar kind in een buggy naast zich – het is een mooi verhaal, en aangezien Rowling nauwelijks interviews geeft, heeft niemand het kunnen ontkrachten.

In Nederland begon het Harry Potter-tijdperk halverwege de jaren negentig met Elisabeth Groot, getrouwd met Jaco Groot van de kleine uitgeverij De Harmonie. Elisabeth las in Engeland het eerste deel van Harry Potter en riep: ‘Jaco, je bent gék als je dit niet uitgeeft!’ Ook dat is een mooi verhaal, en aangezien Jaco en Elisabeth Groot geen interviews geven, heeft niemand het kunnen ontkrachten.

Voor zangeres Fay Lovsky, Potter-fan van het eerste uur, begon het toen Jaco Groot haar een exemplaar van Harry Potter and the Philosophers Stone gaf, met ongeveer de woorden: ‘Elisabeth heeft nu iets gelezen* ik weet het niet.’ Lovsky sloot Harry meteen in haar hart.

En zo begon het een poosje later ook voor Ien van Laanen, illustratrice voor onder meer de Volkskrant, die door vormgeefster Anne Lammers van De Harmonie was gevraagd de omslag te tekenen van Harry Potter en de Steen der Wijzen, zoals het eerste deel in de Nederlandse vertaling heet. Van Laanen las het boek en was ‘meteen binnen’. Vooral de scène waarin Harry voor het eerst op zijn bezemsteel de lucht in gaat, sprak haar aan. Die bezemsteel moest op de omslag. Met Harry erop, maar dan wel zo dat je zijn gezicht niet zag – ze vond het zelf als kind ook niet leuk als de hoofdpersoon uit een boek al in geuren en kleuren voor je was ingevuld.

Toen Van Laanen haar bezemsteel ontwierp, was van films nog geen sprake. ‘Nu kun je een Potterboek niet meer lezen zonder de filmpersonages voor je te zien. Toen de films er eenmaal waren, moest ik heel goed zoeken om ze vóór te blijven.’ Zo kon ze voor deel zes, twee jaar geleden, nog vrij aan de slag met huiself Knijster, die in het boek wordt omschreven als ‘een stokoud wezen met een huid die verscheidene maten te groot voor hem lijkt, bloeddoorlopen ogen, een grote vlezige neus en een stem als een schorre brulkikker’. Van Laanen fotografeerde een gerimpeld oud aardappeltje en boetseerde er een naargeestig grijnzend monstertje uit. Vorige week zag ze Knijster als filmpersonage debuteren in Harry Potter and the Order of the Phoenix en stelde haar echtgenoot met plezier vast dat het origineel van zijn Ien stukken beter was.

In haar zolderkamer aan de Lauriergracht legt Van Laanen de zes boeken op de grond. Voor deel zeven heeft ze ongeveer een maand. Wat daar op komt, weet ze pas als ze het boek gelezen heeft. Door J.K. Rowling werden de Nederlandse omslagen in 2000 in het tijdschrift Book ‘de mooiste van alle landen’ genoemd.

De omslagen worden steeds grimmiger en donkerder, net als de boeken. Elke omslag geeft een lichte aanwijzing, zonder expliciet te worden. Van Laanen: ‘Ik kies geen concreet onderwerp, ik probeer de sfeer te pakken. De suggestie, daar gaat het om. Je kijkt om een hoekje van het boek en je moet er ín willen. En ik heb op de omslag graag iets dat vliegt. Die beweging, dat vind ik mooi. Gelukkig wordt in alle delen wel door iets of iemand gevlogen – behalve in deel zes, daar heb ik bliksem getekend.’

Op de eerste drukken van de eerste delen staat de titel in rustige, slanke letters; na het verschijnen van deel drie kreeg het filmbedrijf van Warner Brothers een dikke vinger in de pap en moest de titel voortaan op alle boeken in dezelfde hoekige lawaaistijl worden aangebracht.

Van Laanen schrok zich rot toen ze haar tekening van deel drie voor het eerst in combinatie met die letters zag. ‘Ik had een fabeldier gemaakt met de kop van een adelaar, maar in combinatie met die grimmige letter gaf dat een totaal verkeerde associatie. Rood en zwart en wit en goud en dan ook nog een adelaarskop erbij: nou, dan weet je het wel.’

***

Lia Reedijk, eigenaar van de Kinderboekwinkel in Utrecht en oprichter van de Harry Potter-fanclub, kocht in 1997 slechts een paar exemplaren van Harry Potter en de Steen der Wijzen in. Het zag er totaal anders uit dan de meeste andere kinderboeken, bepaald niet als een potentiële kassakraker. Toen een van haar medewerkers de winkel in stormde met de woorden: ‘Jongens, dit is het!’ ging Reedijk het lezen, om het daarna als een bevlogen missionaris aan te bevelen bij de kinderen die haar winkel bezochten. Dat het over een bijzonder, maar tevens gewoon jongetje ging, zei ze dan; een jongetje dat gepest werd, maar terugsloeg. ‘Daar houden kinderen van. We zeiden ook dat ze het mochten meenemen en een stukje lezen, en dat ze het konden terugbrengen als het tegenviel.’

In een halfjaar tijd verkochten ze honderd exemplaren – veel, voor een kinderboek. De hoge cijfers vielen uitgeverij De Harmonie op en bij het verschijnen van deel twee ontstond het plan om in de Utrechtse winkel die Harry Potter zo goed verkocht, een actie met verklede kinderen te doen. Tijdens die dag kwam het idee een Harry Potter-fanclub op te richten. Een moeder van een van de kinderen werkte bij het Jeugdjournaal en maakte er een item over, en in no time had de fanclub tienduizend leden. De hype was geboren.

En zoals dat werkt bij hypes: de lol gaat er een beetje af. ‘Wat boeide was de bijzondere wereld, de magische trucjes en de prachtige vondsten’, zegt Lia Reedijk. ‘Maar later kreeg je enorme feesten en toestanden. Het werd te groot en te commercieel.’

‘De films zijn een en al spanning en sensatie, dat gaat van béng naar béng’, vindt Fay Lovsky. ‘Het is Star Wars. Die beklemmende dreiging uit deel vijf, waarin Harry zijn eigen wereld niet kan vertrouwen, die domme, liegende en konkelende volwassenen met minister Droebel die als een echte Tony Blair maar doorgaat met ontkennen en draaien; in de film wordt dat overvleugeld door de actie.’

Ien van Laanen: ‘Het is een beetje doorgeslagen. Mijn bek viel open toen ik laatst in New York zag wat er allemaal aan poppetjes en toestanden te koop is. Toverstokken die zo duur zijn dat het niet anders kan of die dingen dóen het gewoon. Toen de gekte op zijn hoogtepunt was, zei iemand dat hij die hele Harry Potter maar verschrikkelijk vond, en die omslagen van mij trouwens ook. Een verademing vond ik dat.’

***

Het einde is spectaculair en ingenieus, vermoedt Fay Lovsky, in een ultieme strijd van goed tegen kwaad. ‘Vriendschap, daar gaan de boeken over. Harry beschikt over het vermogen lief te hebben; de mensen die Voldemort steunen, zijn alleen maar bang. Het is op angst gebaseerde loyaliteit, zoals je in alle kerkgeleide staten ziet. Voldemort is een soort slechte paus, een man van de inquisitie – scared en sacred zijn niet voor niets elkaars anagram. Ik denk niet dat Harry Voldemort verslaat en fluitend verdergaat, daarvoor is alles te slim doordacht en het verhaal te hermetisch.’

Lia Reedijk van de Kinderboekwinkel waagt zich niet aan voorspellingen. Het was mooi, Harry Potter; een rage van deze omvang doet zich nooit meer voor. Hoewel? Ze pakt Twilight – Een levensgevaarlijke liefde, uitgegeven door Sjaloom. ‘Hou dit boek in de gaten. Het kan iets heel groots worden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden