Interview

Daan Schuurmans vertelt ‘Het verhaal van Nederland’. ‘Dit kwam voor mij precies op het goede moment’

Het is tijd voor een andere blik op de geschiedenis, vindt acteur Daan Schuurmans, die de tv-serie Het verhaal van Nederland presenteert. Ook hem heeft de serie nieuwe inzichten opgeleverd.

Cécile Koekkoek
Daan Schuurmans in aflevering vier ‘Ridders en Graven’. Schuurmans: ‘Het is tijd voor het perspectief van de gewone mensen en de onderdrukten.’ Beeld
Daan Schuurmans in aflevering vier ‘Ridders en Graven’. Schuurmans: ‘Het is tijd voor het perspectief van de gewone mensen en de onderdrukten.’

Kessel, 58 voor Christus. Germanen gehuld in berenvellen stijgen op uit het water van de rivier, op de vlucht voor de Romeinen. Eenmaal aan land treffen ze vermoorde stamgenoten, bloederig doorboord door pijlen. De ruige mannen schreeuwen, realiseren zich dat ze niet zijn opgewassen tegen het nietsontziende en meedogenloze leger van Julius Caesar. Midden in deze gewelddadige veldslag komt Daan Schuurmans aangelopen in zijn hedendaagse kleding. ‘We weten wat er is gebeurd,’ zegt hij in de camera. ‘Omdat het is beschreven. De laatste eeuw voor onze jaartelling bereikt een machtige beschaving ons land en maakt een einde aan de prehistorie.’

Het verhaal van Nederland is een ambitieuze televisieserie, gebaseerd op het succesvolle Deense format Historien om Danmark uit 2017. In tien afleveringen van vijftig minuten wordt onze vaderlandse geschiedenis verteld, van de prehistorie tot aan de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog. Er is een onlinevariant voor kinderen, een bijbehorende podcast met cabaretier en geschiedeniskenner Diederik van Vleuten en een reeks ‘podwalks’, audiotours op historische locaties door heel Nederland die via een app te volgen zijn. Onderscheidend in de serie zijn de nagespeelde, filmische scènes. Het perspectief ligt daarin regelmatig bij het ‘gewone’ volk, met wie de kijker zich kan identificeren. Ook wordt er gesproken met historici en deskundigen om de geschiedenis te duiden. Daan Schuurmans (50) heeft de rol van verteller.

Acteer je of presenteer je als verteller?

‘Ik acteer. Ik heb er een rol van gemaakt, de rol van verteller. Presenteren is echt iets anders. De monologen werden aangeleverd, die moest ik uit mijn hoofd leren. Ik was enorm onder de indruk van de Deense versie, waarin Lars Mikkelsen, de broer van de in Nederland bekendere acteur Mads, door de geschiedenis loopt. Dat doe ik ook. Ik loop door scènes uit het verleden, die voor een groot deel worden gespeeld door re-enactors (personen die historische gebeurtenissen naspelen in historisch kostuum, red.). Ze mochten niet naar me kijken of tegen me praten – ik was er zogenaamd niet.

‘Voor mij was dat een droomachtige ervaring. Ik liep in mijn dagelijkse kloffie tussen Bataven en Romeinen en werd niet gezien, niet opgemerkt, ontkend zelfs. Natuurlijk was er de realiteit van de filmset, met camera’s, crew, belichting. Maar toch waren er momenten dat ik me echt in het verleden waande, bijvoorbeeld toen we de scène opnamen waarin Willem V naar Engeland vlucht. Dat filmden we bij Wijk aan Zee. De zee is nooit veranderd, we hadden een oud bootje en Willem V kwam aanrijden in een koets – heel surrealistisch.’

Heb je altijd interesse gehad in geschiedenis?

Het verhaal van Nederland kwam voor mij precies op het goede moment. Ik denk dat ik een gemiddelde interesse in geschiedenis had, maar nu staat de geschiedenis in mijn hoofd geprent. Meewerken aan zo’n serie levert verdieping op. Ik weet nu dat er heel veel Willems zijn geweest, dat Floris V belangrijk is geweest voor de ontwikkeling van de waterschappen.

‘We vertellen over de pest, waaraan tussen 1347 tot 1351 een derde van de Europeanen overleed. Er werden destijds dezelfde maatregelen getroffen als nu, markten werden verboden en besmette personen moesten in quarantaine. En er werd een zondebok gezocht, een doelwit om de schuld te kunnen geven. Dat werden de Joden, omdat in de Joodse gemeenschap minder besmettingen voorkwamen. Dat vond men verdacht, maar de waarheid was veel simpeler: Joden leefden hygiënischer en aten anders. Ook toen al vond er een bloedige Jodenvervolging plaats.

‘Geschiedenis geeft zoveel context; machtsmisbruik is er altijd geweest en de mensheid is kennelijk niet in staat vreedzaam naast elkaar te leven. Misschien alleen in de jager-verzamelaartijd, waarin twee of drie families samenleefden, alleen schoten wat ze nodig hadden, vezels aten en genoeg bewogen. Tot aan de domesticering ging het goed.’

Het lijkt me een crime om al die teksten uit je hoofd te leren.

‘Het is inderdaad makkelijker om een dialoog te leren. Maar tekst uit je hoofd leren is niet het moeilijkste van het vak, hoor, en ik vind het niet onplezierig. Ik studeer op mijn kleine studeerkamer. Daar hangt een veel te groot portret van mijn overleden vader, die over mijn schouders meekijkt. Ik neem een route van drie dagen: op de eerste dag lees ik, soms mompelend als een oud mannetje, soms in stilte, op de tweede dag komen de teksten me bekend voor, op de derde dag word ik, heel luxe, door de productie opgehaald en leer ik de teksten in de auto definitief uit mijn hoofd. Die luxe stamt overigens nog uit de tijd dat de producent wilde voorkomen dat acteurs met een kater in hun bed bleven liggen. Zo was er de garantie dat ze op tijd in de auto zouden zitten.’

Is er op de redactie veel gesproken en gediscussieerd over terminologie, zoals over de termen ‘Gouden Eeuw’ of ‘slaaf’?

‘Uiteraard. De 17de eeuw is maar voor een heel kleine groep mensen een gouden eeuw geweest. Ik heb net een aantal podwalks ingesproken – dan hoor je mij op je oortjes – waarin ik de term ‘tot slaaf gemaakt’ gebruik. Maar waar de serie in het verleden speelt, zeggen we 'slaaf'. Over alles is nagedacht – blank, wit, zwart, donker. De geschiedenis is tot nu toe altijd geschreven vanuit het oogpunt van de overwinnaar, nu is het tijd voor een ander perspectief, het perspectief van de gewone mensen en van de onderdrukten.

‘Twintig jaar geleden zou het een heel andere serie zijn geworden. We proberen niet moralistisch naar de geschiedenis te kijken, maar we gaan wel mee met de nieuwe stromingen, waarin we voorzichtiger met elkaar omgaan. De researchers hebben gebruikgemaakt van Words Matter, een onderzoekspublicatie over mogelijk gevoelige woorden in de museale sector.

‘De Black Lives Matter-beweging vind ik een geweldige ontwikkeling, die heeft ook in mijn geest een aardverschuiving veroorzaakt. Alleen al het feit dat we nu diverser casten vind ik een enorme verademing. De nieuwe generatie geeft hoop, zij gaan veel beter met elkaar om. Tegelijkertijd baart de polarisatie me zorgen. Vroeger nam ik veel makkelijker en openlijker een standpunt in, nu voel ik meer aarzeling. Ik zou me soms weleens vuriger uit willen spreken.’

Daan Schuurmans: 'Die gillende meisjes... Ik vond het buitengewoon idioot en ongemakkelijk.' Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle
Daan Schuurmans: 'Die gillende meisjes... Ik vond het buitengewoon idioot en ongemakkelijk.'Beeld Ines Vansteenkiste-Muylle

Schuurmans genoot de klassieke toneelopleiding in Maastricht en brak door met de serie Westenwind van regisseur en producent Johan Nijenhuis. Hij groeide uit tot tieneridool door de kaskrakers Costa! en Volle maan en was een graag geziene gast in talkshows door zijn zorgeloze en charmante uitstraling. Na de tv-serie Keyzer & De Boer Advocaten werden zijn rollen serieuzer: hij speelde Flip, de zoon van Annie M.G. Schmidt in Annie M.G. en prins Bernhard in Bernhard, schavuit van Oranje.

Je agent Vanessa Henneman zei onlangs in Het Parool: ‘Met Daan Schuurmans, toentertijd een acteur met een behoorlijke mainstreamachtergrond, hebben we een jaar of tien geleden een goed gesprek gevoerd. Hij zei: ‘Ik zit in een hokje waar ik eigenlijk uit wil.’ Dan wordt het de eerste jaren ongelooflijk moeilijk, want het betekent heel vaak nee zeggen. De industrie is immers gebouwd op het herhalen van succes [...]. Groot respect voor Daan, die durfde te wachten tot de juiste rollen kwamen.’

‘In het begin van mijn carrière werd mijn bekendheid in korte tijd heel groot. Van mijn moeder mocht ik zelfs soms niet mee uit eten omdat er vaak chaotische situaties ontstonden als ik werd herkend. Zelf vond ik die aandacht ook helemaal niet plezierig, en bovendien stond het niet in verhouding tot mijn prestaties. Die gillende meisjes… Ik vond het buitengewoon idioot en ongemakkelijk.

‘Ik had genoeg van het imago dat aan me kleefde. Ik stopte met aanschuiven in talkshows en ben me volledig gaan richten op mijn vak. Als acteur moet je niet te vaak in de publiciteit treden, dat maakt je geloofwaardiger in je rollen. De rol in Closer, bij het Nationale Toneel, waar ik Bracha (van Doesburgh, zijn vrouw, red.) heb ontmoet, was cruciaal. In het repetitielokaal kwam ik erachter waar mijn blokkades zaten en waarom ik niet verder was gegroeid.

‘Kort gezegd zat ik mezelf in de weg. Ik moest oude vastgeroeste ideeën over spelen, maar ook over wie ikzelf was laten varen en opnieuw beginnen. Heel geleidelijk kwam er interesse van andere regisseurs. De rol van Bernhard is een van de eerste rollen waarop ik trots ben. Maar daar ging behoorlijk wat tijd aan vooraf, waarin ik me als een monnik op mijn werk heb gestort. Ik stopte met roken, ging gezonder leven. Ik vond dat ik volwassen moest worden in mijn werk en in mijn leven.’

In een interview met de Volkskrant zei scenarist en regisseur Frank Ketelaar dat hij het liefst altijd met dezelfde acteurs wil werken: Jacob Derwig, Kees Prins, Barry Atsma. Waarom sta jij niet in dat rijtje?

‘De Deense regisseur Thomas Vinterberg verwoordde dat laatst mooi, ook in een interview met de Volkskrant. Hij zei dat het even had geduurd voor hij met Mads Mikkelsen was gaan werken, omdat ze tot een andere stam behoorden.’

Tot welke stam behoor jij?

‘Ik word door een aantal regisseurs regelmatig teruggevraagd. Als je dat als uitgangspunt neemt vorm ik een stam met Ineke Houtman, maar ook met Joram Lürsen. Met Dana Nechushtan draaide ik Annie M.G. Inmiddels zijn Bracha en ik een eigen productiemaatschappij begonnen, Triangle Film. Afgelopen jaar maakten we als co-producent onze eerste speelfilm: Piece of my heart, geïnspireerd op het leven van danseres Olga de Haas, de Amy Winehouse van het Nederlandse ballet zou je kunnen zeggen.

‘De film gaat over de vriendschap tussen twee ballerina's, van wie een van hen een talent heeft dat te groot is om te dragen. Dana Nechustan heeft de film geregisseerd. Het is fijn om te werken met mensen die je graag om je heen hebt. Dana heeft ook haar eigen club mensen, dat zou je ook een stam kunnen noemen.’

Ketelaar zei ook dat zijn acteurs nauwgezet het script moeten volgen. ‘Jacob Derwig kan een punt spelen.’ Kun jij ook een punt spelen?

‘Zeker. Ik ben geen acteur die het script naar zijn hand wil zetten. Een goed script is een zegen, het biedt houvast. Ik ben zeer tekstvast, ik studeer hard op mijn teksten. Als ik iets wil veranderen heb ik daar goed over nagedacht en overleg ik dat met de regisseur. Rommelen of improviseren is niet aan mij besteed. Filmacteren is een uitermate delicate manier van spelen.’

Hoe doe je dat in het geval van een bestaande figuur, zoals prins Bernhard in Bernhard, schavuit van Oranje?

‘Over een bestaand persoon kun je van alles zien en lezen. Je moet zoeken naar zijn karakter zonder dat het een imitatie wordt. Bernard heeft een accent, dat ik in de serie licht aanraak. Daar moest ik lang naar zoeken, toen ik het voor het eerst voordeed voor Bracha vond ze het klinken als een Surinaams accent. Ik moest het meer in de keel zoeken, in het stemgeluid.

‘Ik heb veel gehad aan het interview met Juliana en Bernhard door Maartje van Weegen. Een briljant interview, waarin je de man hoort, maar ook zijn karakter ziet. Hij had een soort fascinerende lichtvoetigheid, die ik uiteindelijk kon aanboren in mezelf, alsof hij aanwezig was.

‘In een interview met Kristen Stewart, die onlangs prinses Diana speelde in de film Spencer, las ik iets vergelijkbaars. Over acteren wordt vaak beweerd dat je in de huid van een ander kruipt, maar ik zie het anders: ik haal het karakter van een personage in mezelf naar boven, ik zoek naar het archetype dat ook in mij huist.’

Dus aan methodacting heb je een broertje dood.

‘Het beroemde verhaal van Dustin Hoffman die na de opnamen van Tootsie naar een therapeut moest omdat hij dacht dat hij een vrouw was. Methodacting is een mooi iets, de boeken van Konstantin Stanislavski, Lessen voor acteurs I, II en III vind ik fantastisch, die kun je bijna als romans lezen. Ik heb me verder verdiept in emotional memory, het oproepen van een ooit eerder doorgemaakte emotie en die gebruiken in een nieuwe situatie. Maar ik heb meer met de manier waarop Anthony Hopkins over acteren praat: ‘Op het moment dat je je iemand anders voelt op de set wordt het tijd om de funny farm te bellen.’ Ik heb het allemaal onderzocht en uitgeprobeerd en het goede behouden.’

Een van de grootste euvels bij acteren lijkt me het overwinnen van schaamte.

‘Dat heb ik inderdaad moeten leren. Als je je vrijer voelt, speel je fijner. Mijn bewegingsleraar op de Toneelschool liet ons vaak dingen doen die we niet durfden. Ik durfde niet eens te dansen voor een groepje van acht mensen.’

Dus er schuilt in jou geen danser zoals Mads Mikkelsen liet zien in Druk.

‘Wat een film! Een briljante vertelling over de midlifecrisis. Ik ben net 50 geworden, een ingewikkelde leeftijd. Rond je 49ste ben je het minst gelukkig, schijnt. Nu ben ik niet ongelukkig, maar ik zit wel in een soort transitie naar een nieuw tijdperk: dat van een vijftiger. En dat voelt heel anders dan toen ik veertig werd. Mijn leeftijd klopt niet meer met hoe ik me voel. Tegelijkertijd besef ik beter dan vroeger hoe kostbaar het leven is. Als je jong bent ben je geneigd te kijken naar wat je niet hebt, terwijl ik me nu realiseer hoe waanzinnig het is wat ik wél heb.’

Het verhaal van Nederland, vanaf 2 februari wekelijks om 20:35 op NPO1

Geschiedenisboost

In Denemarken heeft het groots opgezette Historien om Danmark uit 2017 voor een flinke boost in de interesse in geschiedenis gezorgd: het bezoek aan lokale en regionale musea nam toe, evenals de vraag naar geschiedenisboeken in de Deense bibliotheken. Aan Het verhaal van Nederland is bijna drie jaar gewerkt. Het werd geproduceerd door Tuvalu Media en Pupkin Film in coproductie met de NTR.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden