ReportageDaan Roosegaarde

Daan Roosegaarde dompelt bezoekers in Groningen onder in gloeiende en flitsende balletjes

Presence in het Groninger Museum is de eerste museale tentoonstelling van de ontwerper.

Stilstaande schaduwen in het Groninger Museum.Beeld Pim Hendriksen

Scheidt je schaduw er opeens mee uit. Nee, het heeft niets te maken met de hitte. Je kunt springen, dansen, balanceren op één been als een reiger – je silhouet blijft staan waar-ie staat. Je denkt aan Peter Pan, stoeiend met zijn schaduw en probeert je te herinneren hoe die hem terugkreeg, maar voor je het weet begint de jouwe te vervagen. Wat doet iemand wanneer zijn schaduw hem verlaat? In Daan Roosegaardes installatie Presence in het Groninger Museum sta je het je af te vragen.

Het is de eerste museale presentatie van Roosegaarde (40) en geen tentoonstelling in de traditionele zin van het woord. Ze bestaat uit (bijna) lege zalen die reageren op het gedrag van de kijker. Het zijn verduisterde ­zalen waarin de kleur van het licht steeds verschiet, en die zijn gevuld met objecten, sommige bedekt met lichtgevoelig materiaal. Er gloeit iets, er flitst iets, je denkt aan een soort glow in the dark-minigolfbaan. De toekomst is al begonnen, schreef scifischrijver William Gibson, maar ze begon slechts op een handvol plekken. Is Roosegaardes installatie zo’n plek?

Het is een installatie met een verhaal, een missie wellicht. Presence ­opteert voor een andere omgang met kunst dan de gebruikelijke: minder beschouwelijk, meer op spel gericht, en is tegelijk een ecologische wake-upcall. De aarde gaat naar de knoppen en wij kunnen daar iets aan doen. Deze tentoonstelling wil ons daarvan bewust maken.

Het is geheel in Roosegaardes stijl. De afgelopen tien jaar maakte hij naam met werken in de openbare ruimte op het snijvlak van landschapskunst, gemeenschapskunst en milieubewuste vormgeving.

Zijn werk wekt evenveel bewondering als irritatie op, wat niet geheel onbegrijpelijk is. De vormgeverstaal (innovator, techno-poetry) waarin Roosegaarde spreekt over zijn praktijk: cringeworthy, excuus, tenenkrommend. Hoe hij vragen over zijn ­vermeende schatplichtigheid aan ­andere makers wegwuift als provin­cialisme: weinig sympathiek. Maar het gaat hier niet om de man.

De opening van de tentoonstelling ging gepaard met een kleine tegenslag. Oplichtende balletjes belandden in de kleren van de bezoekers en ook elders in het museum en op straat. Weghalen, zo luidde het devies. Het landschap slonk tot enkele over de vloer verspreide hoopjes en was zo iets minder indrukwekkend. 

Op de dag dat V er was, leek iedere hyperactieve kleuter uit de wijde ­omtrek er ook te zijn. Ze maakten ­slidings door de balletjes. Eentje werkte aan een sneeuwengel. Dacht je de zwembadakoestiek en nerveus ogende ouders weg, was het een landschap uit je dromen. 

Presence in Groningen.Beeld Pim Hendriksen

Zorgt het ervoor dat u en ik in de toekomst minder snel het vliegtuig pakken en ons afval nog zorgvuldiger scheiden? Nee, maar mooi is het wel.

Mooi zijn ook de glazen bollen, een zaal verderop. Lola’s heten ze, naar de stagiair die ze heeft ontworpen. Ze doen vagelijk denken aan lichtgevende kwallen. Je kunt ze platrollen of er een vloertekening mee maken. Kúnt. Het is zo’n installatie die het vermoedelijk vooral goed doet in de promovideo. In praktijk komt spel­element noch schoonheid goed tot hun recht. Je bent vooral aan het ­opletten dat je je nek niet breekt.

In de rest van de expositie heeft u daar geen last van, die is helemaal spel. Ga liggen op de grond of leun ­tegen de muur, wacht op de flits, en zie hoe uw silhouet achterblijft. Is dat een metafoor voor onze ecologische voetafdruk (al verdwijnt deze afdruk direct) of voor de alomtegenwoordigheid van camera’s? Beide, wellicht.

Het is een uitgelezen kans om grappige selfies en andere foto’s te maken, afbeeldingen waarop u, net als Peter Pan, door uw schaduw bent verlaten, deelbare afbeeldingen. Hier slaagt Presence bezoekers uit hun geijkte ­beschouwende staat van zijn te krijgen. Gaat u erheen, ga in gezelschap.

Daan Roosegaarde, Presence, Groninger Museum, t/m: 12 januari 2020

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden