Review

Curatoren in spe presenteren zelfzuchtige kunst

Hier is sprake van een richtingenstrijd: er zijn duidelijk twee scholen in tentoonstellingsmaken aan het werk. De ene tentoonstelling gaat over de digitale beeldcultuur, de andere over de wijze waarop objecten het geheugen triggeren.

Sentinels of the Multiverse, Ola Lanko 2015. Beeld Cassander Eeftinck Schattenkerk
Sentinels of the Multiverse, Ola Lanko 2015.Beeld Cassander Eeftinck Schattenkerk

Het mocht geen compromistentoonstelling worden. Dit jaar niet. Daar waren de vijf deelnemers van het Curatorial Programme van de Amsterdamse kunstinstelling de Appel het kennelijk wél over eens. Het is ook wat: een jaar lang klaargestoomd worden voor het curatorschap en dan als afsluiting gezamenlijk een onderscheidende tentoonstelling maken. 'Bam, hier ben ik!' wordt dan al gauw 'ahum, hier zijn wij...'.

Voorgaande eindprojecten leunden zwaar op concepten die heus best origineel waren, maar ook nogal ingewikkeld. Er was veel te lezen en meestal weinig te zien. Niet dat de alumni na zo'n lastige show stilletjes in de coulissen verdwenen. Het Curatorial Programme heeft de afgelopen twintig jaar een aantal curators voortgebracht waar de Appel terecht trots op is. Al heeft geen van hen dit vreemde sociale experiment, namelijk met meerdere mensen die je niet hebt uitgekozen een tentoonstelling maken, herhaald. Misschien zou de volgende lichting interessante kost kunnen zijn voor een realitysoap?

De lichting 2014-2015 heeft hoe dan ook geschiedenis geschreven: de groep van vijf aanstormende talenten splitste zich op. Dus hebben we nu niet één tentoonstelling, die de toekomst van het exposeren moet laten zien, maar twee stuks: Your Time Is Not My Time en Spell to Spelling ** Spelling to Spell. Een beetje een sneue manier om een jubileum te vieren, maar deze club kon het écht niet eens worden.

Digitale beeldcultuur

De ene tentoonstelling gaat over de digitale beeldcultuur, de andere over de wijze waarop objecten het geheugen triggeren. De ene tentoonstelling laat dus vrijwel alleen beeldschermen zien, terwijl de andere de bezoeker hoofdzakelijk (gevonden) objecten, keramiek, tekeningen en foto's voorschotelt. Hier zijn duidelijk twee 'scholen' van tentoonstellingsmaken aan het werk: digitaal tegenover analoog, futuristisch tegenover nostalgisch, beeldscherm tegenover ding. Zelfs bij het maken van de bijbehorende boekjes is gekozen voor glanzend papier en mat papier. Dat is een beetje merkwaardig, maar ook prettig consequent.

De digitale club zou prima aan de slag kunnen in het Stedelijk Museum van Beatrix Ruf, die graag kunstenaars programmeert die zich volledig thuis voelen in de digitale wereld.

De nostalgische curatoren van de tweede tentoonstelling, Spell to Spelling ** Spelling to Spell, voelen zich waarschijnlijk meer verwant aan Carolyn Christov-Bakargiev van de tentoonstelling Documenta 13 (2012). Christov-Bakargiev zette de kunstwereld op haar kop door objecten te tonen die niet meteen als kunstwerken te herkennen zijn, maar wel een historische lading hadden, zoals de poederdoos van Eva Braun. Raadselachtig en ook wel fascinerend.

De opmars van de curator

Het Curatorial Programme splitst zich dit jaar voor het eerst op.

In de kunsten is curator geen beschermde titel, maar sinds 1994 bestaat er wel een opleiding voor aan de Appel, het Curatorial Programme. Tien maanden lang krijgen de internationale deelnemers een curriculum dat bestaat uit workshops, lezingen, excursies, atelier- en tentoonstellingsbezoeken. Onder de alumni zijn hoogvliegers als Defne Ayas (directeur Witte de With, Rotterdam), Annie Fletcher (curator Van Abbemuseum, Eindhoven) en Adam Szymczyk (directeur Documenta 14 in Kassel, in 2017). Het Curatorial Programme viert dit jaar zijn 20ste verjaardag. Het is voor het eerst dat een lichting niet voor één afrondende presentatie kiest, maar zich opsplitst.

Het woord 'curator' is de laatste jaren steeds populairder geworden in een brede betekenis: iemand met verstand van zaken die een selectie presenteert. Je kunt tegenwoordig ook literair curator zijn of orde scheppen in het internetaanbod als webcurator.

'Objectgericht tentoonstellingsmaken'

Mede dankzij die Documenta werd het zogenoemde 'objectgericht tentoonstellingsmaken' een hit en mochten museumzalen een beetje op rommelmarkten gaan lijken. En dat mag kennelijk nog steeds, want op de begane grond van de Appel zijn nogal wat spulletjes bijeengeraapt, aan de muren gehangen of op een soort podium gezet. Ondanks de onderlinge verschillen zijn beide tentoonstellingen een beetje navelstaarderig. Of we nu kijken naar een video die gaat over een video, of naar een object dat gaat over een object - het zijn dan twee heel verschillende, maar beide nogal zelfzuchtige kunstwerken.

Die spulletjes zijn veel verleidelijker om aandacht aan te besteden, al was het maar omdat je er anders over zou struikelen. Video's hebben de techniek tegen, een beeldscherm met koptelefoon laat zich gemakkelijk negeren. Daar moet toch iets op te bedenken zijn? Zonde dat de digitale club die uitdaging niet is aangegaan.

Er is wel één kunstwerk dat de brug slaat tussen beide tentoonstellingen, tussen beeldscherm en ding. Tilman Hornig presenteert drie stukken glas in de vorm van drie laptops. Titel: GlassBook. Flauw. En mag het een volgende keer dan wel meer uitnodigend? Als alle kunstwerken prima zonder toeschouwer kunnen, hebben we helemaal geen tentoonstellingen en dus ook geen curators meer nodig.

Eindproject Spell to Spelling**Spelling to Spell / Your Time is Not My Time. De Appel in Amsterdam 23/5 t/m 28/6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden