cultuurtip Bauhaus

Cultuurtip: Bauhaus en Nederland

Het Bauhaus, de kunst- en ontwerpschool die in 1919 werd opgericht in het Duitse Weimar, bestaat honderd jaar. In Nederland wordt dat gevierd met een grote tentoonstelling in het Rotterdamse museum Boijmans Van Beuningen over de wisselwerking tussen Nederland en het Bauhaus.

Theo van Doesburg, Grundbegriffe der neuen gestaltenden Kunst, deel 6 uit de reeks Bauhausbücher, ontwerp Theo van Doesburg, 1925. Particuliere collectie in Nederland.

Het Bauhaus geldt als een van de invloedrijkste bouwstijlen ter wereld en is op veel plekken in ons dagelijks leven aanwezig. Neem de bekende buizenstoel met zijn verchroomde geboden frame, omspannen met leren zittingen en leuningen. Of de klassieke kleurencombinatie rood-geel-blauw. Of de iconische Rotterdamse Bijenkorf, een enorme doos met natuurstenen gevels in honingraatpatroon. Alledrie vinden ze hun oorsprong in de Duitse ontwerpopleiding.

De eenwording van kunst en ambacht, dat is wat architect en oprichter Walter Gropius nastreefde. Samen zouden kunstenaars en architecten werken aan het grote doel na de Eerste Wereldoorlog: het bouwen van de toekomst. Hun moderne stijl was gebaseerd op functionaliteit: simpele vormen, strakke lijnen. Het maakte de ontwerpen bij uitstek geschikt voor massaproductie, waarmee design betaalbaar en toegankelijk zou worden voor iedereen.

Het Bauhaus zou niet hetzelfde zijn geweest zonder Nederlanders. Neem kunstenaar Theo Van Doesburg en architect en J.J.P. Oud - beiden lid van de Nederlandse beweging De Stijl - die van meet af aan actief waren in het internationale Bauhaus-netwerk en zo hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de Bauhaus-stijl. Omgekeerd namen zij ideeën uit Weimar mee naar huis, en nadat de school in 1933 onder invloed van de nazi’s moest sluiten, werden vele studenten en docenten in Nederland actief. Zoals de Hongaars-Amerikaanse architect Marcel Breuer, die aan het Bauhaus de buizenstoel ontwikkelde en in 1956 de Rotterdamse Bijenkorf bouwde.

Rotterdam is de logische plek om de wederzijdse invloed te tonen; in het interbellum was het de stad waar het modernisme het prominentst tot uitdrukking kwam in de architectuur. Denk aan de witte villa’s in het Museumpark met hun moderne platte daken en wit gestuukte gevels of Café De Unie met zijn rood-geel-blauwe ‘De Stijl’-gevel. En natuurlijk de Van Nellefabriek, die met zijn witte gevels, enorme raampartijen en glazen loopbruggen de belichaming van het modernistisch credo ‘licht, lucht en ruimte’ is. 

1. Wassily Kandinsky, Gelbe Mitte, 1926, olieverf op doek, 62 x 54 cm (met lijst). Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam.

De tentoonstelling legt een link met zestien Rotterdamse locaties en toont achthonderd objecten van Nederlandse makelij die voor deze gelegenheid bijeen zijn gebracht: gebruiksvoorwerpen, kunstwerken, meubels, keramiek, textiel, foto’s, architectuur. Ze maken de relatie tussen Nederland en het Bauhaus zichtbaar, terwijl een tablet-app achtergrondinformatie geeft over de ontwerpers en hun inspiratiebronnen.

Kan het Bauhaus ons honderd jaar later opnieuw inspireren? Voor een antwoord op die vraag moet je naar Het Nieuwe Instituut, pal tegenover het Boijmans, waar de tentoonstelling Neuhaus te zien is, over parallellen tussen de Bauhausperiode en de huidige tijd. Toen wilde men, in reactie op de Eerste Wereldoorlog, de wereld opnieuw uitvinden, nu spelen crises op het vlak van ecologie, economie, politiek en maatschappij, allen terug te voeren op het economische systeem dat om productiviteit draait. Neuhaus wil ‘andersoortige kennis onderdak bieden, genereren en verspreiden; om samen te ontsnappen aan de destructieve status quo’. Met een open oproep wil Het Nieuwe Instituut Neuhäusler  werven, die ‘actief aan het programma willen bijdragen.’

Nederland ⇄ Bauhaus, pioniers van een nieuwe wereld, 9/2 t/m 26/5, Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam.

Neuhaus, 12/4 t/m 15/9, Het Nieuwe Instituut, Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden