Cultuursector kan klappen opvangen met donateurs

AMSTERDAM Kunstinstellingen kunnen bezuinigingen van de overheid voor een belangrijk deel opvangen met financiële steun van particuliere gevers. Er is geld én bereidheid bij kleine en grote donateurs om kunst en cultuur te ondersteunen.

Van onze verslaggeefster Marjon Bolwijn
De Stadsschouwburg Amsterdam liet zich voor een nieuwe zaal sponsoren door de Rabobank. © ANP Beeld
De Stadsschouwburg Amsterdam liet zich voor een nieuwe zaal sponsoren door de Rabobank. © ANP

Dat vergt wel een cultuuromslag, want in de kunstsector heerst nog geen vraag- en geefcultuur. Essentieel is ook dat niet wordt getornd aan de giftenaftrek, die doneren stimuleert.

Deze conclusie kan worden getrokken uit een rondgang langs fondswervers, mecenassen, culturele instellingen en fiscaal en filantropisch deskundigen.

Veel meer geld
'De kunsten kunnen veel meer geld halen uit mecenaten,' zegt Sigrid Hemels, hoogleraar belastingrecht aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam en gespecialiseerd in mecenaat. 'De overheid moet ze wel de tijd geven dat voor elkaar te krijgen. Die verantwoordelijkheid moet zij nemen nu zij zo plotseling fors bezuinigt.' Hemels wordt in die mening gesteund door het Prins Bernhard Cultuurfonds, de grootste fondsenwerver voor kunst en cultuur.

Maar ook door de grootste particuliere donateur voor de kunstsector, de VandenEnde Foundation. Directeur Ryclef Rienstra: 'De overheid heeft de kunstsector de afgelopen zeventig jaar gemonopoliseerd en kan hem daarom niet ineens loslaten. Zij moet met een stimuleringsplan komen,' zegt Rienstra. 'Er zweeft nog een hoop particulier geld boven de markt. Daarmee valt een deel van de klappen op te vangen, mits de kunstsector tijd wordt gegund.'
Veel kunstinstellingen zijn, gewend als zij zijn aan overheidssubsidies, niet bedreven in het omgaan met particuliere geldschieters.

Beter inzicht
Instellingen moeten investeren in persoonlijke contacten met potentiële gevers, bereid zijn hun inzicht te geven in hun bestedingen en ook betrekken bij de plannen. Het komt geregeld voor dat mecenassen niet worden uitgenodigd voor een tentoonstelling die zij financieren, of wel een uitnodiging krijgen maar bij de opening niet worden herkend of begroet.

Bij veel non-profitorganisaties, waaronder culturele, schort het aan ervaring in lobbyen en het bieden van openheid over de bedrijfsuitgaven. Dat is voor vermogenden een reden de hand op de knip te houden. Dat constateert filantropisch adviseur Diana van Maasdijk in haar beroepspraktijk. Uit twintig diepte-interviews die zij onlangs hield met twintig rijke Nederlanders bleek dat zij bereid zijn meer geld te doneren aan non-profitorganisaties als kunstinstellingen, maar dan moeten die wel meer openheid betrachten.

Niet in verhouding
Van Maasdijk wijst er op dat de vrijgevigheid van Nederlanders de afgelopen tien jaar fors is gestegen, maar niet in verhouding staat tot de toegenomen rijkdom. In de ons omringende landen is dat wel het geval. Daar maken particuliere giften een veel groter deel uit van de inkomsten van non-profitorganisaties, waaronder gesubsidieerde kunstinstellingen. Nederland staat Europees onderaan met 2 procent. In Spanje is dat percentage 19 procent, in Frankrijk 8 en in België 5. 'Er valt dus nog veel te winnen', zegt Van Maasdijk.

Particuliere financiering kan niet zonder stimulerende fiscale regels, zegt fiscalist Sigrid Hemels, gespecialiseerd in mecenaat. De hoogleraar belastingrecht roemt in dit verband de giftenaftrek. 'Die maakt het donateurs aantrekkelijk meer te geven dan zij van plan zijn. Dat is zeker in een tijd van bezuinigingen belangrijk.'
Adriana Esmeijer, directeur van het Prins Bernhard Cultuurfonds, noemt het een 'illusie' te denken dat de bezuinigingen op kunst en cultuur de komende vier jaar zijn op te vangen met geldinjecties van particulieren. 'Wie dat denkt, heeft geen verstand van mecenaat. Het laten draaien van kunstinstellingen blijft een taak van de overheid. Private financiers komen pas over de brug als de overheid voor de basisvoorziening zorgt - het gebouw, het personeel, de infrastructuur - en willen hun geld besteden aan de extra's.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden