AchtergrondCultuurfondsen

Cultuurfondsen spannen zich in om leed in de sector te verzachten. ‘Mijn hart bloedt’

De regels voor toetsing worden minder strikt gehanteerd, zodat sneller kan worden uitbetaald, zelfs als het evenement is afgelast waarvoor geld was aangevraagd.

Foto van Loes van Duijvendijk, een van de vijf fotografen die van de Stichting Droom en Daad opdracht heeft gekregen om de gevolgen van het coronavirus in Rotterdam in beeld te brengen. Beeld Loes van Duijvendijk

De Rotterdamse fotograaf Willem de Kam had door het coronavirus opeens geen werk meer. ‘Mijn hele agenda was in één keer leeg. Ik doe veel sportwedstrijden en veel portretwerk. Dat is allemaal opgehouden.’ Als zzp’er zag het er somber voor hem uit, totdat hij eind vorige week uit onverwachte hoek werk kreeg. ‘Ik kan voorlopig weer even vooruit.’

Zijn nieuwe opdracht: breng in Rotterdam de gevolgen van het coronavirus in beeld. De opdrachtgever: Stichting Droom en Daad, het fonds van een vermogende familie dat elk jaar een onbekend bedrag investeert in cultuur in de havenstad. Naast De Kam hebben nog vier fotografen dezelfde opdracht gekregen.

‘Zo’n 60 procent van de culturele en creatieve sector bestaat uit zzp’ers’, verklaart Wim Pijbes, directeur van de stichting. ‘Vaak is hun hele omzet stilgevallen. Ze hebben ook maar beperkte reserves. Droom en Daad wilde een gebaar maken, want de situatie is voor hen echt ernstig.’

Een ander fonds, het Prins Bernhard Cultuurfonds, is dit weekend ‘helemaal suf gemaild’ door instellingen en zzp’ers, meldt directeur Adriana Esmeijer. ‘Partijen vragen: mogen we het geld behouden dat jullie ons hebben toegezegd? Of: kunnen we het nu al ontvangen? Iedereen heeft vooral behoefte aan liquiditeit. Het is echt dramatisch, hoor. Mijn hart bloedt.’

Het Prins Bernhard Cultuurfonds heeft jaarlijks tussen de 35 en 40 miljoen euro te besteden. ‘Ik denk dat wij het grootste private cultuurfonds in Nederland zijn. We krijgen jaarlijks circa zesduizend aanvragen.’

Met collegadirecteuren van andere cultuurfondsen heeft ze besproken dat bij de beoordeling van aanvragen coulance wordt betracht. De regels voor toetsing worden minder strikt gehanteerd, zodat sneller kan worden uitbetaald, zelfs als het evenement is afgelast waarvoor geld was aangevraagd.

‘Stel, je hebt een festival en je hebt minder kosten gemaakt doordat het niet is doorgegaan. Dan kijken we ook of we toch niet het hele bedrag ter beschikking stellen. Daarmee kunnen bijvoorbeeld zzp’ers worden gecompenseerd die bij het festival waren ingehuurd.’ Esmeijer noemt het een voordeel dat de private fondsen relatief weinig tijd nodig hebben om financiële hulp te bieden. ‘Wij kunnen sneller handelen dan de overheid, die publiek geld moet verdelen.’

Is de beschikbare steun minder geworden doordat de aandelenbeurzen zijn gekelderd? ‘Bij het Prins Bernhard Cultuurfonds baseren wij ons budget op de resultaten van eerdere jaren, dus voor dit jaar ligt het vast. De vraag is wat het voor volgend jaar wordt. Ik durf bijna niet te kijken naar de beurscijfers. Sommige fondsen zijn helemaal afhankelijk van het rendement op hun vermogen. Gelukkig hebben wij ook donateurs en krijgen we daarnaast veel geld van de loterijen.

Gaat het Prins Bernhard Cultuurfonds gezien de crisis nu versneld het budget voor dit jaar inzetten? ‘In één keer uitkeren vind ik niet verstandig. Die vraag is er nu ook niet. En er moet ook geld voor cultuur zijn als het virus voorbij is en we weer de straat op mogen.’

Met de directeuren van drie andere grote cultuurfondsen, Fonds21, VSBfonds en VandenEnde Foundation, had Esmeijer maandag telefonisch overleg met minister Ingrid van Engelshoven van Cultuur. Dat was op verzoek van de D66-bewindsvrouw, die met veel partijen in de cultuursector praat omdat ze binnenkort met extra maatregelen komt. Twee daarvan heeft zij al laten doorschemeren: alle subsidies, ook die van gemeenten en provincies, zullen gewoon blijven doorlopen en de ontvangers daarvan zullen aan het eind van het jaar niet worden afgerekend op hun prestaties.

Wim Pijbes, directeur van Stichting Droom en DaadBeeld ANP

Vorige week kondigde het kabinet aan inkomenssteun te gaan bieden aan zzp’ers. Pijbes juicht dat toe. Maar de oud-directeur van het Rijksmuseum vreest dat het door de onvoorstelbare hoeveelheid aanvragen nog een tijd zal duren voordat zij daadwerkelijk het extra geld op hun rekening krijgen. Daarom roept hij op tot nog meer snelle steun aan de cultuursector. ‘Als Museumvereniging zou ik bijvoorbeeld de 1,4 miljoen houders van de Museumkaart vragen die nu al te betalen voor volgend jaar. Er is in de museumwereld een dringende behoefte aan liquide middelen.’

Hij wijst ook op een initiatief van de Belgische minister van Economie, Nathalie Muylle. Zij bepaalde vorige week onder meer dat organisatoren tijdelijk de kosten van verkochte tickets niet hoeven terug te betalen als hun voorstelling, expositie of evenement niet doorgaat of is uitgesteld. Anders zou de culturele sector volgens haar ‘zwaar inkomensverlies’ leiden. Pijbes wil dat dezelfde maatregel in Nederland wordt genomen. ‘Dan verdeel je de pijn.’

Hij pleit daarnaast voor een verruiming van de Geefwet, die particulieren een fiscale aftrekpost biedt als zij schenkingen doen aan een culturele instelling. ‘In de fiscale sfeer is er snel iets te regelen waardoor er direct geld naar de culturele sector kan stromen. We hebben volgens een nieuwsbericht van vorige week meer dan 200 duizend miljonairs in Nederland. Er is zo veel geld hier.’

Maar de directeur van het Prins Bernhard Cultuurfonds heeft daar een iets andere opvatting over. Esmeijer: ‘Een extra verhoogde aftrekpost zou mooi zijn, maar ik durf op dit moment niet te zeggen dat cultuur een hogere nood kent dan andere sectoren. Ik begrijp het voorstel van Pijbes, maar ik vind dat we met de fiscale aftrekpost voor giften aan culturele instellingen al best bevoorrecht zijn.’

Het belangrijkste is volgens haar dat de Geefwet moet blijven. Die werd in 2012 tijdelijk ingevoerd om de zware overheidsbezuinigingen op cultuur te verzachten. ‘Er moet ook meer bekendheid aan worden gegeven. Uit onderzoek blijkt dat veel mensen niet eens weten dat er voor cultuur een extra fiscale aftrekmogelijkheid is.’

Esmeijer is blij dat iedereen van de noodzaak is doordrongen om zoveel mogelijk steun te bieden. ‘De minister bedankte ons in het overleg. Ze zei dat als de private fondsen er niet zouden zijn, dat dan de boel helemaal zou instorten. We hebben jaren gewacht op die erkenning. Ik had voor het eerst het gevoel dat de rijksoverheid en de private fondsen op dezelfde missie zijn. Samen de boel redden.’

Mondriaan Fonds

‘Coulance is de norm’, schrijft ook het Mondriaan Fonds, de instantie die namens de rijksoverheid jaarlijks 30 miljoen euro verdeelt voor beeldende kunst en cultureel erfgoed. Net als private cultuurfondsen worden alle projecten zo snel als mogelijk gefinancierd waarvoor steun was aangevraagd, ook als die niet zijn doorgegaan. Wel vraagt het Mondriaan Fonds uitdrukkelijk om ook de kunstenaars, auteurs en andere freelancers te betalen die door de coronacrisis niet hun afgesproken bijdrage aan het project hebben kunnen leveren.

Erasmus MC RotterdamBeeld Loes van Duijvendijk
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden