column Rutger Pontzen

Cultuur moet tegenwoordig vooral winstgevend zijn. Cynisch? Niet echt

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Merlijn Kerkhof, Rutger Pontzen of Herien Wensink stelling in de wereld van film, ­muziek, theater of beeldende kunst.

Mag je een tikkeltje verontwaardigd zijn als het succes van een tentoonstelling enkel wordt uitgevent in ronkende cijfers en getallen? In hoge bedragen en een groot economisch rendement, in plaats van in publiekelijke reacties en inhoudelijke argumenten? In wat het succes van zo’n tentoonstelling betekent voor het culturele klimaat van een stad of regio? En dat zo’n tentoonstelling ook een artistieke waarde kan hebben gehad?

Ja, dan mag je een beetje verontwaardigd zijn. 

Waarover het gaat? Afgelopen week bracht het Fries Museum het bericht naar buiten over de zojuist afgelopen tentoonstelling Rembrandt & Saskia: Liefde in de Gouden Eeuw.  En dat over die tentoonstelling volgens het Leeuwarder museum veel gunstigs is te vertellen. Heel veel zelfs, vooral in cijfermateriaal. Hou u vast: meer dan 250 objecten op de tentoonstelling – waaronder 23 van Rembrandt himselfeen portret van Saskia sinds ruim 250 jaar weer in Nederland; 2.500 bezoekende leerlingen; 2.356 deelnemers activiteitenprogramma; in totaal 76.826 museumbezoekers, onder wie 58.000 speciaal voor de tentoonstelling; 12 procent daarvan bleef slapen gedurende 1,9 nacht, dat zijn 13 duizend hotelovernachtingen; een economische impuls voor de stad 2,4 miljoen euro; rapportcijfer 8,5; vijf sterren in Trouw1.511 artikelen in de Nederlandse pers; een mediawaarde van 3,9 miljoen euro.

Voor statistici onder u heerlijk materiaal; om van te smullen. Cijfers die tot achter de komma zijn doorgerekend en die je makkelijk in tabellen kunt zetten. Daarmee zijn dan weer voorspellingen en prognoses te maken voor toekomstig beleid. 

Wat het over de inhoudelijke waarde van de tentoonstelling zegt? Geen idee. Wel over de algemene waardering en wat de opbrengst en mogelijk financiële meerwaarde voor Leeuwarden en Friesland is. Dat je als stad en provincie toch het idee krijgt dat alle inspanningen en bruiklenen niet voor niets zijn geweest. En vooral alle dure investeringen. Net zoals bij alle investeringen in dat andere megaproject, vorig jaar, toen Leeuwarden Culturele Hoofdstad van Europa was. En er peperdure reuzen door de stad liepen. 

Met een beetje media-aandacht is dat zo weer terugverdiend. Komen de toeschouwers vanzelf. En de inkomsten.

Plots wordt dan toch duidelijk wat de onderliggende motieven van de Rembrandt & Saskia-expositie waren, en dus ook van dat Culturele Hoofdstad-circus. Zoals menig hoofdstad en provincie met regelmaat bedenkt welk culturele evenement ze nu weer eens zullen omhelzen. Zoals, ik noem maar wat, de provincie Limburg en de gemeente Heerlen een musical over de Tachtigjarige Oorlog gaan financieren, omdat die andere musical, Soldaat van Oranje, zo’n geweldige successen en verkoopcijfers boekt.

Kunst als verdienmodel, als een financiële oppepper voor stad en regio, waar penningmeesters en politici gelukkig van worden. Met name als het over Grote Projecten gaat, want laten we eerlijk wezen: broedplaatsen en kleine initiatieven, daar verdien je niets mee. Die kosten alleen maar geld. Daar zit geen mediawaarde in en is geen economische impuls van te verwachten. Laat staan dat iemand er ‘1,9 nacht’ voor blijft slapen. 

Dus kijk je als gemeentebestuur en museumdirecteur wel uit. Verzin je alleen maar tentoonstellingen en cultuurprojecten die wat opleveren. Die in cijfers en procenten kunnen worden uitgedrukt. En in euro’s. Cynisch? Lees dan bovenstaand rijtje nog eens door en denk aan de uitspraak van Oscar Wilde: dat een cynicus ‘van alles de prijs kent, maar van niets de waarde’.

Meer dan honderd jaar geleden geschreven. Niets in betekenis verloren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.