Column Kunst volgens Rutger Pontzen

Culturele uitbreiding gaat verder dan het optrekken van een paar verse museummuren

Wekelijks neemt Bor Beekman, Robert van Gijssel, Merlijn Kerkhof, Rutger Pontzen of Herien Wensink stelling in de wereld van film, ­muziek, theater of beeldende kunst.

Zijn ze nou helemaal gek geworden? Soft power wordt het verbloemend genoemd, het voornemen van de Hermitage, het kunstimperium van directeur professor dokter Michail Piotrovski, om een dependance te openen in Saoedi-Arabië. ‘Zachte krachten’, omdat de directeur nu eenmaal gelooft in de helende en verbindende krachten van de kunst.

Op zich was dat al oud nieuws. Gerapporteerd toen Piotrovski in Riyad vorig jaar de ‘Davos in de woestijn’-conferentie bijwoonde, en daar een ontmoeting had met kroonprins Mohammad bin Salman, kort nadat die de Arabische dissidente journalist Jamal Khashoggi in stukjes had laten zagen. 

Nu blijkt Piotrovski – want ja, als je toch bezig bent de wereld vol te zetten met satellietmusea – ook op de Krim een nieuw museum te willen openen, na eerdere plannen voor Barcelona en China. Het duizelt je. Het wordt niet voor niets een cultureel Spoetnikprogramma genoemd: niet om de hegemonie in de verre atmosfeer te veroveren, maar in de kunstwereld.  

Terwijl wij in Nederland ons tandenknarsend zitten te verbijten over de audiëntie van Máxima bij Mohammad bin Salman, nabestaanden van de MH17-slachtoffers de Russische betrokkenheid aan de kaak stellen en Oekraïne de Krim blijft opeisen, zet Piotrovski fluitend zijn expansie voort richting Zwarte Zee en Arabische Golf. 

De eerste tentoonstelling die de Hermitage-magistraat in Sebastopol wil maken, is over Catherina de Grote. Precies, de tsarina die in 1783 de Krim annexeerde.

Dat Piotrovski er Poetin-sympathieën op nahoudt, is bekend. Hoe kan het anders, als oud-stadsgenoten, als directeur van een megakunstinstituut dat Grote Russische belangen heeft, zo niet Groot-Russische. Glunderend ontving hij een paar jaar geleden uit Poetins handen nog de ‘Order of Friendship’.  

Dat kunst naast een artistieke ook een morele zaak is – het goede, ware & schone, toch? – lijkt grotendeels aan Piotrovski voorbij te gaan. Oké, hij gelooft in de diplomatieke werking van cultuuruitwisseling: ‘De laatste brug die zal worden opgeblazen, is de culturele.’  

Zachte krachten dus. Je moet je alleen afvragen: ten faveure van wie? Bedoelt hij dat Saoedi-Arabië of de Krim er beter van worden, door ze kunst uit de Hermitage voor te schotelen? Of Rusland?

Wellicht zinnig om er even een ander Midden-Oosten-land bij te halen en de rol die een andere groot museum daar speelde? Want hoe zat het ook al weer met het Louvre, dat in 2017 een dependance opende in Abu Dhabi? Was de deal om dat Louvre in die zandbank neer te mogen zetten, niet de kers op de taart die defensie heette? Als het culturele toetje bij de legerbasis die de Fransen in het oliestaatje mochten bouwen?

Culturele uitbreiding gaat verder dan alleen het optrekken van een paar verse museummuren. 

Dat Piotrovski zich nu in Saoedi-Arabië, maar vooral ook in de Krim heeft gemeld, zou je weleens breder kunnen uitleggen dan als een puur artistieke geste. Zo gaat zijn contact met de Saoedi’s niet om artistieke, maar om financiële verrijking. Met de Krim ligt het gevoeliger: cultuur als kers op het taart die nationalistische expansie heet. Oftewel: de Russische toe-eigening van een schiereiland dat een ander toebehoort. 

We moeten in Nederland oppassen: had Piotrovski hier niet al een vestiging van zijn museum aan de Amstel gebouwd?  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden