Culturele Hoofdstad moet laten zien dat Nederland groter is dan de Randstad

De Mata Hari-tentoonstelling is voor Leeuwarden een geslaagde generale repetitie

In de Culturele Hoofdstad van Europa 2018 wordt alles uit de kast getrokken om toeristen te laten inzien dat Nederland groter is dan de Randstad. Over de Mata Hari-tentoonstelling zijn bezoekers in elk geval enthousiast.

Een bezoeker in de Mata Hari-tentoonstelling. Foto Foto Harry Cock

'Fenomenaal!' Gebiologeerd staart Henk Van Nieuwenhove naar projecties van Mata Hari op satijnen sluiers in een verduisterde zaal van het Fries Museum. 'Ze was veel meer dan een danseres', weet de cultuurredacteur van de Vlaamse Artsenkrant inmiddels. 'Echt een ster, de Marilyn Monroe van haar tijd. Dit gaat onze lezers zeker boeien.'

Niet dat Friesland terra incognita is in België. 'We kennen de Elfstedentocht en weten dat Friezen een vreemde taal spreken. Maar dat is het wel zo'n beetje.' Voor veel Vlamingen houdt Nederland op ter hoogte van Amsterdam, constateert Van Nieuwenhove. 'Deze tentoonstelling is echt de moeite waard om het eens wat noordelijker te zoeken.'

2018 - het jaar waarin Leeuwarden-Friesland Culturele Hoofdstad van Europa is - komt snel naderbij. Anderhalve week geleden presenteerde de organisatie het langverwachte programma en begon de kaartverkoop. Hoog tijd om de geesten rijp te maken. Friesland mikt namelijk volgend jaar op vier miljoen bezoekers, vertelt Marije Jansen, hoofd marketing en communicatie van Leeuwarden-Friesland 2018.

Het merendeel zal uit eigen land komen, maar er moeten ook 200 duizend internationale gasten over de grens gelokt worden. België en Duitsland zijn 'focuslanden' ('daar weet men al waar Friesland ligt'). Toch staat de provincie van vele meren hoofdzakelijk als recreatieoord te boek. 'Cultureel gezien is Friesland nog geen logische bestemming. Daar willen we verandering in brengen.'

Om de Culturele Hoofdstad over de grens aan de man te brengen is NBTC Holland Marketing in de arm genomen. Die organisatie verkoopt Nederland in het buitenland als toeristische bestemming. Nu het toerisme zeker in Amsterdam de grenzen van het draaglijke overschrijdt, is het een uitdaging te laten zien dat Nederland groter is dan de Randstad. Onder meer met uitgekiende journalistentrips. Al 62 dit jaar, onder meer langs de 'verhaallijnen' Van Gogh (inclusief uitstapje naar diens geboortedorp Zundert) en Cheese Valley ('Gouda and beyond'). 'Ook Leeuwarden is een verborgen diamant', zegt Janneke Hendrikx van NBTC Holland Marketing.

'Persbewerking' heet dit in de wereld van marketeers. Onder genodigden in Leeuwarden zijn afgevaardigden van vooraanstaande titels als Le Monde, Daily Mail en de VRT. Voor een culinair event in Rotterdam werden laatst enkel Instagrammers opgetrommeld. 'Maar de doelgroep voor Culturele Hoofdstad, de reizende cultuurliefhebber, laat zich nog steeds leiden door kranten', zegt Hendrikx.

Om de buitenlandse gasten bij hun tweedaagse bezoek niet te laten verzuipen, is een selectie gemaakt van 'iconen' en 'parels' uit het omvangrijke programma: de reuzen van theatergroep Royal de Luxe, de elf fonteinen in de Friese elf steden, het landschapsproject Sense of Place van ex-Oerolman Joop Mulder. En dus de tentoonstelling 'De mythe en het meisje' rond Mata Hari, die als Margaretha Geertruida Zelle in 1876 in Leeuwarden werd geboren. 'Ze is onze Nachtwacht', zegt Femke Haijtema van het Fries Museum.

Niet dat het museum de tentoonstelling speciaal voor het Culture Hoofdstadjaar bedacht. Met het jubileum van Mata Hari's sterfdag op komst stond de expositie al jaren in de steigers. Zondag was het precies honderd jaar geleden dat de danseres annex spionne in Parijs haar einde vond voor het vuurpeloton. 'Maar zonder de Culturele Hoofdstad-gelegenheid hadden we het nooit zo groots kunnen aanpakken', zegt Haijtema.

De volgende tentoonstelling, rond graficus M. C. Esscher - ook een geboren Leeuwarder - is wel een exclusieve vrucht van het 2018-programma.

Reis en verblijf wordt voor de journalisten betaald - al weigert bijvoorbeeld Le Monde dat principieel. Het staat ze vrij kritisch te zijn, zegt Hendrikx van NBTC Holland Marketing. 'Maar we hebben wel goede afspraken gemaakt. En als een journalist straks schrijft dat je in Leeuwarden niet gezien wilt worden, bestaat de kans dat hij of zij volgende keer niet uitgenodigd wordt.'

Voor slechte recensies lijkt de Mata Hari-tentoonstelling niet te hoeven vrezen. Ook Imane Rachidi, correspondent in Nederland voor het Spaanse El Mundo is verrast, staande voor een bronzen Shiva-beeld dat Mata Hari inspireerde tot een act. Maar, zegt ze: 'Als Spanjaarden aan Nederland denken, denken ze aan Amsterdam. Ik weet niet of het Culturele Hoofdstad-jaar dat gaat veranderen.' Taal blijft bovendien een barrière. 'De begeleidende teksten bij deze expositie zijn alleen in het Nederlands en het Engels. Veel Spanjaarden begrijpen dat niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.