FilmrecensieCrash

Cronenbergs eigengereide cultklassieker Crash is nog altijd fascinerend en ijzersterk ★★★★★

Mensen die opgewonden raken van auto-ongelukken; dat maakte in 1996 nogal wat los. 

Deborah Kara Unger en Elias Koteas in ‘Crash’.

Wat een heerlijk jarennegentigfuturisme tijdens de begintitels van Crash, de ooit ongekend controversiële en nog altijd wonderbaarlijk bizarre auto-ongelukkenfetisjfilm uit 1996 van de Canadese filmmaker David Cronenberg. Glazige, metalen letters doemen op uit koud wit-blauw koplamplicht en zoeven zachtjes richting de camera. Hier worden de komende honderd minuten harde noten gekraakt over onze toenemende afhankelijkheid van technologie en een existentiële crisis in een onbestemde toekomst, zegt de typografie.

Crash speelt zich af binnen een obscuur gezelschap dat seksuele opwinding ervaart bij auto-ongelukken. Ze maken illegale theaterachtige recreaties van de fatale auto-ongelukken van beroemde Hollywoodsterren (James Dean, Jayne Mansfield), kijken hijgend naar videotapes van testcrashes, worden geil in de kijkfile en doen het in wisselende samenstellingen met elkaar; in een showroom, een wasserette, op diverse achterbanken. Het moment waarop auto’s botsen is geen destructieve gebeurtenis, vinden ze, maar symboliseert juist vruchtbaarheid. Ultieme ontlading.

Inmiddels kunnen we met zekerheid zeggen dat Cronenberg met zijn eigengereide verfilming van de gelijknamige roman van de Engelse schrijver J.G. Ballard iets uitzonderlijks maakte – de film geldt als cultklassieker en reist nu in een gerestaureerde versie de wereld rond. De onderkoelde stijl, waarbij de personages steevast op enige afstand van de camera blijven en iedereen stoïcijns met elkaar lijkt te fluisteren, bleek perfect voor een verhaal dat zich laat kijken als een langgerekte metafoor. Een vergelijkbaar steriele stijl hanteerde Cronenberg in zijn recentste films Cosmopolis (2012) en Maps to the Stars (2014).

24 jaar geleden stuitte Cronenberg op onwil en onbegrip. Vooral de Britse stiff upper lip wist zich geen raad met de film. Legendarisch werd de kop boven de recensie in gratis tabloid The Evening Standard: ‘A movie beyond the bounds of depravity’ (een film die de grenzen van verdorvenheid overschrijdt). Een bezienswaardige aflevering van het BBC-debatprogramma Heart of the Matter zat vol critici die de metafoor letterlijk namen en riepen om een verbod. Bang voor copycats die ongelukken zouden veroorzaken. Kwaad op de vermeende seksualisering van een gehandicapte vrouw (Rosanna Arquette) die zich na een ongeluk met een uitwendig skelet van metaal en leer overeind houdt. Cronenberg ontving juist lof van mensen met een handicap, zei hij in hetzelfde programma, omdat het personage van Arquette haar verminkte lijf niet verstopt maar omarmt. 

De ophef is vooral met terugwerkende kracht niet eenvoudig te doorgronden, want hoe inspirerend wordt die seksuele opwinding in Crash nou eenmaal verbeeld? Kijk alleen al hoe zakelijk vrouwen meermaals één borst ontbloten bij wijze van startsein van een vrijpartij – alsof in de film niet alleen de auto menselijke eigenschappen krijgen, maar de mens vooral ook machinaler lijkt te worden. Fascinerend, bevreemdend en ijzersterk uitgewerkt, maar weinig uitnodigend, zou je zeggen.

Crash is een amorele film, duidde de Volkskrant de controverse op het festival van Cannes, waar Cronenberg zou worden bekroond met de Speciale Juryprijs. ‘De perverse geneugten van de betrokkenen worden getoond zonder commentaar. De mogelijkheid om ervan te genieten ligt net zo goed open. En dat is de aanleiding tot de discussie die oplaaide in Cannes.’ Maar er was in die eerste reactie vooral ook lof voor de ‘in alle opzichten gewaagde film’.

Ballard vond de film zelf overigens fantastisch: Cronenbergs visie was wat hem betreft beter uitgewerkt en extremer dan zijn eigen roman.

Crash

★★★★★

Drama/erotiek

Regie David Cronenberg

Met James Spader, Deborah Kara Unger, Elias Koteas, Holly Hunter, Rosanna Arquette

100 min., in 32 zalen

Wat hebben The Lord of the Rings en cultklassieker Crash gemeen? De filmcomponist: Howard Shore

Howard Shore heeft al vijftien films gemaakt met Crash-regisseur David Cronenberg. ‘Nóóit wil de muziek het verhaal ondersteunen.’  

Een auto-ongeluk in de film kent vele gedaanten. Ter ere van David Cronenbergs Crash zetten we ze op een rij

Vanaf deze week is Crash weer te zien, een gerestaureerde versie van de cultklassieker uit 1996. Een film vol gruwelijke auto-ongelukken én seks, die destijds tot verontwaardiging leidde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden