'Creatieve denkers moeten nu hun tong afbijten'

Na het verdwijnen van een controversieel stuk over Sikhs laait in Engeland het debat over de vrijheid van meningsuiting op....

Het besluit van het Repertory Theatre in Birmingham om de opvoering van een stuk over verkrachting en moord in een Sikhs-tempel te stoppen, na gewelddadige protesten van Sikhs, heeft in Engeland de discussie aangezwengeld over de grenzen van de vrijheid van meningsuiting.

Vorige week ontketende acteur Rowan Atkinson een actie voor het behoud van het 'recht om te beledigen' na de publicatie van regeringsplannen, waarin de aanzet tot religieuze haat strafbaar wordt gesteld. Volgens Atkinson zullen als gevolg van deze wet 'creatieve denkers gedwongen worden hun tong af te bijten'.

De intentie van de door Van Gogh gemaakte film over de onderdrukking van moslimvrouwen, gebaseerd op het script van Ayaan Hirsi Ali, lijkt veel op die van het toneelstuk Behzti (Oneer) van de Sikhs-auteur en actrice Gurpreet Kaur Bhatti.

In beide gevallen zeggen de schrijvers de hypocrisie van een religie aan de orde te willen stellen. Maar religieuze leiders - ook rooms-katholieken - vinden de wijze waarop dat gebeurt, veel te ver gaan.

Net als in Nederland is er in Groot-Brittannië grote verdeeldheid over de grenzen van de vrijheid van meningsuiting in een multiculturele samenleving. In Groot-Brittannië bestaat er zeker geen absolute vrijheid. Er zijn wetten die de rassendiscriminatie, seksuele onderdrukking, godslasteringen en smaad verbieden. Iedereen is het er over eens dat je niet zomaar naar een politieman kan lopen en hem voor 'varken' kan uitschelden. Rap- of reggaenummers met homofobe teksten mogen niet ten gehore worden gebracht.

Een paar jaar geleden overwoog de regering van Tony Blair de ontkenning van de Holocaust wettelijk strafbaar te stellen, hoewel het plan uiteindelijk in een diepe lade werd gestopt. De campagnegroep Index on Censorship die waakt over de vrijheid van meningsuiting, vindt niet zoals Rushdie dat er een 'recht om te beledigen' bestaat. Directeur Henderson Mullin: 'Het handvest van de VN praat over vrijheid van meningsuiting, vrijheid van geweten en vrijheid van godsdienst, niet de vrijheid van het beledigen van anderen.' Maar een poging van een persoon om te shockeren, krenken en beledigen kan door een ander als een creatieve uiting kan worden beschouwd.

Veel beeldende kunst in Groot-Brittannië lijkt shockeren als hoogste doel te hebben. Vaak is het de enige mogelijkheid van artiesten om zich te onderscheiden.

Volgens John A. Walker, auteur van het boek Art and Outrage is dat niets nieuws. 'In de geschiedenis is er veel kunst gemaakt met als eerste doel te shockeren. De impressionistische schilder Edouard Manet maakte werken als Dejeuner sur L'Herbe om de 19-de eeuwe taboes over naaktheid aan de orde te stellen.

Kunstcriticus Richard Dorment van de Daily Telegraph zei tegen de BBC dat er momenteel in Groot-Brittannië te veel kunst wordt gemaakt die shockeren als enig doel heeft. Hij weigerde een expositie van de fotograaf Andreas Serrano met foto's van in urine drijvende kruisbeelden te recenseren. 'Het schokte mij persoonlijk. Het was de artiest alleen te doen om de publiciteit.'

Maar behalve het woedende gedeelte van de Sikhs-gemeenschap - volgens sommigen vooral jongeren uit de pub - die zaterdag het theater in Birmingham kort en klein sloegen, vindt niemand dat het stuk Behzti te ver gaat. Nu al is duidelijk dat het ergens anders zal worden vertoond. Dit keer waarschijnlijk met rijen voor de kassa's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden