Coup van gemeente kan directeur de kop kosten

Tussen de gemeente Rotterdam en directeur Stanley Bremer van het Wereldmuseum botert het al lang niet meer. Nu grijpt het college in.

Het WereldmuseumBeeld anp

Het was een ongewone brief die Adriaan Visser, de Rotterdamse wethouder van Cultuur, dinsdag aan de gemeenteraad stuurde. Daarin deed de D66'er verslag van zijn gesprek met de raad van toezicht van het Wereldmuseum, naar aanleiding van de negatieve publiciteit rond de kunstinstelling. De uitkomst van dat overleg: de raad van toezicht blijkt formeel niet meer te bestaan.

Twee leden van het orgaan, dat vergelijkbaar is met een raad van commissarissen bij een bedrijf, zijn over hun benoemingstermijn heen. De derde wil zijn termijn niet verlengen. Juridisch gezien is er geen raad van toezicht meer, dus kan die ook geen opvolger meer installeren.

Van dit machtsvacuüm heeft de gemeente Rotterdam meteen gebruikgemaakt. De wethouder schoof drie 'waarnemers' naar voren die straks de nieuwe raad van toezicht moeten vormen. Eerst moet de rechter nog toestemming geven voor de vereiste wijziging van de statuten. Slaagt de coup, dan kan die leiden tot het ontslag van de museumdirecteur.

Tussen Stanley Bremer en de gemeente, die eigenaar is van het grootste deel van de collectie van het Wereldmuseum, botert het al enkele jaren niet meer. Bremer was in 2012 met een stoutmoedig plan gekomen als antwoord op een dramatische vermindering van de gemeentelijke subsidie: om het dreigende tekort te dekken wilde hij het Afrika-deel van zijn collectie verkopen. Het veel grotere Azië-deel biedt het museum meer perspectief, betoogde hij, omdat de Rotterdamse haven veel zaken doet met het oosten.

Het plan leidde tot fel verzet van andere museumdirecteuren. In de wereld van deze beroepsverzamelaars geldt het afstoten ('ontzamelen') van waardevolle delen van de collectie als vloeken in de kerk. De kunst verdwijnt dan zo goed als zeker naar het buitenland, zo is hun angst. Nederlandse musea kunnen de hoge prijzen op de vrije markt immers niet betalen.

De gemeente verbood Bremer de collectiestukken die haar eigendom zijn te verpatsen. De directeur restte niets anders dan het overgrote deel van zijn museumpersoneel te ontslaan. Toch wist hij de tent draaiende te houden, mede dankzij de inkomsten van het sjieke restaurant dat hij had geopend in het aan de Nieuwe Maas gelegen museumgebouw.

Nadat Bremer zich ook nog eens had moeten onderwerpen aan een protocol met nieuwe spelregels over ontzamelen, koos hij een andere tactiek: hij zou stukken gaan ruilen met directeuren van andere volkenkundige musea in Nederland. Ook daarvan kwam weinig terecht: hij was zelf eerder al uit hun clubje gestapt.

Dit jaar kwam Bremer opnieuw onder vuur te liggen. Weekblad De Groene Amsterdammer ontdekte dat de vriendenstichting van het museum voor veel geld kunstwerken heeft verkocht die het zelf in eigendom had. Doel: de financiering van een terras met 'Zen-tuin' aan het water. De voorzitter van die stichting bleek Bremer zelf te zijn, iets wat de raad van toezicht niet wist. Zo'n dubbelfunctie wordt algemeen als ontoelaatbaar beschouwd.

Ook bleek de museumdirecteur een aantal musea te hebben uitgenodigd om in het depot een keuze te komen maken - zonder medeweten van de gemeente. Bremer werd gedwongen zijn invitatie in te trekken.

Op het stadhuis begon men genoeg te krijgen van de eigengereidheid van de museumdirecteur. Sinds de verzelfstandiging van het museum is het echter niet meer de gemeente die daar de dienst uitmaakt, maar de raad van toezicht. Wethouder Visser zag geen andere mogelijkheid dan met de drie leden in gesprek te gaan.

Stanley Bremer, directeur van het Rotterdams Wereldmuseum.

Dat zij hun eigen opvolging niet hadden geregeld, gaf Visser de mogelijkheid om een greep naar de macht te doen. Ook Bremer weet dat het de raad van toezicht is die de bevoegdheid heeft om een museumdirecteur te ontslaan. Niettemin ging hij met het voorstel van Visser akkoord.

Hij zegt evenwel niets te weten van het 'onderzoek naar de algehele bedrijfsvoering', dat in de brief van de wethouder ook werd aangekondigd. Dat onderzoek klinkt als een speurtocht naar de smoking gun waarmee de museumdirecteur kan worden gewipt. Bremer zegt zich geen zorgen te maken. 'Financieel klopt het allemaal bij ons. En de cijfers zijn zwart.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden