Countertenor Maarten Engeltjes sticht een orkest

Maarten Engeltjes is een van Nederlands succesvolste zangers. Hij richtte een barokorkest op, zodat hij eindelijk kan doen wat hij 'gaaf' vindt, zoals met schrijver P.F. Thomése op tournee. Thema: het verlies van een kind.

Maarten Engeltjes: 'De muziek die ik zing, heeft drie fucking eeuwen doorstaan, moeten wij dan de inhoud veranderen?' Beeld Daniel Cohen

Er zijn meerdere redenen om Maarten Engeltjes (33) te spreken. Eén: de countertenor (een man die door zijn falsetregister te cultiveren het bereik heeft van een alt) is een van de succesvolste Nederlandse klassieke musici van het moment. Zijn ronde en stralende stemgeluid leverden hem al uitnodigingen op van grote dirigenten als Vladimir Jurowski, Jordi Savall, Emmanuelle Haïm en Ton Koopman.

De tweede reden: hij heeft net zijn eigen barokorkest opgericht, PRJCT Amsterdam, dat een kweekvijver moet worden voor talentvolle musici. Met dat nieuwe orkest maakt hij, en dat is de derde reden, een bijzonder programma.

Engeltjes koppelt het geliefde Stabat Mater van Pergolesi aan het boek Schaduwkind van P.F. Thomése. Beide werken gaan over het verlies van een kind: in Stabat Mater treurt Maria bij het kruis om haar zoon Jezus Christus; Schaduwkind is een klein literair requiem van Thomése voor zijn dochter, die zes weken na haar geboorte overleed. Thomése zal delen voordragen tussen de muziek door.

Vanavond begint PRJCT (Engels uitspreken, de klinkers moet u er even bijdenken) in de Sint-Jansbasiliek in Laren aan zijn eerste tournee, die verder langs Tilburg, Haarlem en Amsterdam voert, maar ook langs Parijs en Lyon.

Tekst gaat verder onder de Spotify afspeellijst.

Hoe kwam u op het idee Schaduwkind te koppelen aan het Stabat Mater?

'In 2009 deed ik op het Festival Classique in Den Haag een van mijn eerste Stabat Maters. Herman van Veen leidde het stuk in, en sloot af met de tekst: 'Een vrouw die haar man begraaft, wordt weduwe genoemd, een man die zonder zijn vrouw achterblijft, weduwnaar. Een kind zonder ouders is wees. Maar hoe heten vader en moeder van een gestorven kind?' Dat kwam zo hard binnen, dat het me moeite kostte om in te zetten.

'Toen ik in 2007 mijn eerste cd uitbracht, werd ik geïnterviewd voor het radioprogramma Kunststof. Na het interview werd ik naar de trein gebracht door een redacteur, Makira Mual. Ze was heel moederlijk voor me. We bleven contact houden en toen ik plannen maakte voor mijn eigen orkest, dacht ik: haar moet ik als voorzitter hebben. Toen ik haar vertelde over mijn plan om Herman van Veen te benaderen voor een Stabat Materproject, zei ze: 'Die tekst is niet van Van Veen, maar van mijn man, Frans Thomése.' Schaduwkind gaat over háár dochter. Toen viel alles op zijn plaats.'

U heeft zelf een zoontje van 2. Geeft dat een extra lading?

'De tijd van verwachting die wordt beschreven, is heel herkenbaar voor mij - de hoge vrolijke frequentie waarin je leeft als het kind eraan komt. Een kind verliezen lijkt mij het ergste wat iemand kan overkomen. Ik denk dat de kern van het Stabat Mater beter tot je doordringt dankzij Thoméses tekst. De manier waarop hij dat verdriet beschrijft, is echt hoogstaand.'

U richt een eigen orkest op. Critici zullen zeggen dat er genoeg orkesten zijn.

'We hebben maar een paar echte barokorkesten in Nederland, en bovendien willen ze niet altijd doen wat ík wil. Er zijn meer zangers die hun eigen ensemble hebben, zoals de Franse countertenor Philippe Jaroussky - ik zie dat het hem veel vrijheid geeft.

'Je wilt niet weten hoe vaak ik bij ensembles programma's heb voorgesteld waarvan ik denk dat ze hartstikke gaaf waren, maar waarmee niets werd gedaan. Vaak zat er in die afwijzingen een bijklank van: die Engeltjes zal het allemaal wel voor zichzelf doen.'

Heeft u nog een voorbeeld genomen voor PRJCT?

'De dirigent William Christie organiseert elk jaar een zangersacademie. Dan is er een wereldtournee met jonge musici, echt de beste mensen, er zijn geloof ik duizenden auditanten. Ik zat in de lichting 2009. We hadden drie weken studietijd, daarna gingen we naar Tokio en zong ik ineens in het Théâtre des Champs-Élysées in Parijs en het Lincoln Center in New York. Dan voel je je een hele baas, hoor.

'Voor mij was dat het omslagpunt. Ik raakte er zó door geïnspireerd. De Nederlandse orkestwereld was mijn referentiekader en dan sta je daar en denk je: fuck, ik moet echt gaan studeren. Ik zong met Katherine Watson, Andreas Wolff: we zijn allemaal sterren geworden. Ik kan je een opname laten horen, die is echt megagoed.

'Het was zoals het Nederlands Elftal op het laatste WK in Brazilië, ik steeg boven mezelf uit. Zo'n ervaring gun ik andere jonge musici ook.'

Hoge stem

Maarten Engeltjes begon op zijn 4de te zingen bij het Stadsknapenkoor in Elburg, waar hij is opgegroeid. In zijn tienerjaren bleef Engeltjes zijn hoge stem koesteren. In 2007 studeerde hij cum laude af aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Inmiddels is hij een van de veelgevraagde countertenors en werkt hij met barokgezelschappen en -dirigenten uit de internationale top.

Wat zijn de verdere ambities?

'Op den duur wil ik dat we gewoon het beste barokorkest van Nederland worden. Ik streef nu naar een vaste kern van acht à negen mensen, die minimaal twee jaar afgestudeerd zijn van het conservatorium, die met mij meegroeien. Voor het eerste project hebben we de dirigent en violist Riccardo Minasi gestrikt, een autoriteit in dit repertoire. Als je als beginnend musicus met zo iemand mag werken, is dat echt een voorrecht.

'Nog een doel is om nieuw publiek te bereiken. Volgend jaar wil ik Felix Meritis in Amsterdam afhuren en er lange tafels neerzetten om er een barokke avond van te maken. Veel wijn, veel hits, het mag uitmonden in een bacchanaal. En over een jaar of tien wil ik misschien wel dirigeren. Waarom niet? Ja, het is een soort pensioen voor zangers. Ik volg nog geen lessen, maar ik kijk wel beter naar wat die dirigenten allemaal doen.'

Tekst gaat verder na de video.

De naam PRJCT Amsterdam valt op, maar zou ook snel gedateerd kunnen zijn.

'Veel mensen zeggen me dat ze het geen goede naam vinden, maar ik vind het catchy. In Amsterdam zie je een hoop hippe winkels en feestjes die hun naam op deze manier afkorten. Heel veel barokensembles hebben mythologische verwijzingen in hun naam. Nou, die zijn nu allemaal wel op. Als je de brochures scant, zal je dit eerder onthouden. Uit het woord 'project' spreekt misschien geen continuïteit, maar wel openheid en verrassing.'

Wat voor klank heeft u voor ogen?

'Ik vind dat we flexibel moeten zijn. Als we Pergolesi of Vivaldi spelen, werk ik liever met dirigenten uit Zuid-Europa. Mijn ervaring is dat bij Duitsers of Nederlanders de partituurkennis vaak het vuur onderbreekt. Mensen als Minasi musiceren meer vanuit gut feeling, hoewel ze ook heel goed weten wat ze doen. Ik hou van een temperamentvolle sound.

'De laatste tijd zie je dat veel barokensembles zich aan crossovers wagen, maar daar heb ik niks mee - we gaan niet ineens met een saxofonist spelen. Ik denk dat we die crossoverdingen vooral te danken hebben aan de fondsen die almaar vragen om vernieuwing. De muziek die ik zing, heeft drie fucking eeuwen doorstaan, moeten wij dan de inhoud veranderen? De vorm mag van mij ter discussie staan, niet de inhoud.'

Subsidies, fondsen: dat blijkt een heikel punt. 'We hebben uiteraard subsidie aangevraagd bij meerdere fondsen, helaas tevergeefs. Ik ben alle programmeurs van Nederland langsgegaan. Ik heb geprobeerd de prijs laag te houden, ik wil best wat inleveren, maar tegen de uitkoopprijs van een gezelschap dat wel subsidie krijgt, kan ik niet op. Ik heb mijn vraagtekens bij het Nederlandse stelsel. Het is goed dat er door subsidie veel moois kan worden gerealiseerd, maar het systeem keert zich ook vaak tegen creativiteit en kwaliteit.'

Zo heeft de zanger, die al bijna te groot leek voor Nederland, het afgelopen jaar wel meer tegenslag ondervonden. Engeltjes zou soleren in Bachs Hohe Messe bij misschien wel het meest prestigieuze orkest ter wereld, de Berliner Philharmoniker. Maar vlak voordat het contract zou worden getekend, kreeg hij te horen dat ze toch een vrouwelijke alt voor de partij hadden gevraagd. 'Ik weet het niet zeker, maar het moet haast wel een management-ding zijn geweest. Haar management is in Duitsland machtiger dan dat van mij.'

Engeltjes treurt niet. 'Het is part of the game. Het voordeel is dat ik door zo'n afzegging meer tijd heb met mijn zoontje.'

PRJCT Amsterdam en P.F. Thomése, van 27/9 in Laren, tour t/m 1/10. Naast het Stabat Mater van Pergolesi wordt ook het Nisi Dominus en Nulla in Mondo van Vivaldi uitgevoerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.