Interview

'Cor Jaring had mijn negatieven, daarna zijn we uit elkaar gegroeid'

Hans Wöhlken is verrast dat zijn foto's onder de naam van de bekende provofotograaf Cor Jaring zijn verschenen. 'Dat heb ik nooit gezien.'

Hans Wölken nu.Beeld Io Cooman

De happenings van Provo bij Het Lieverdje, de rookbommen bij het huwelijk van prinses Beatrix en Claus, het Bouwvakoproer, Hans Wöhlken heeft er met zijn camera bovenop gestaan. Sommige van zijn foto's werden beroemd, maar nooit stond zijn naam erbij.

Vijftig jaar later is er 'eindelijk gerechtigheid', zoals een vriend van hem vorige week schreef. Toen onthulde de Volkskrant dat in het archief van fotograaf Cor Jaring, de bekende chroniqueur van het Amsterdamse stadsleven, werk van een ander is gevonden. Dankzij onderzoek van het Stadsarchief Amsterdam is komen vast te staan dat tweeduizend van de 70 duizend negatieven van Wöhlken zijn. 'Het zijn net detectives bij het Stadsarchief', zegt zijn vrouw Marjon (67).

De poster van de documentaire Rebelse Stad. De foto van Wölken werd in gekleurd. De opname zat ook in het archief van Jaring.Beeld .

Ze zijn Amsterdammers, maar wonen sinds 1976 in het Noord-Hollandse Zwaag. Hans Wöhlken (75) geniet zichtbaar van de onverwachte aandacht. Hij blijkt de maker te zijn van iconische beelden, zoals die van de politieman bij de walmende rookbom op de huwelijksdag van prinses Beatrix en Claus. In Rebelse Stad, de documentaire over de Provo-beweging die nu in bioscopen draait, houdt Jaring deze foto omhoog. Maar die is dus niet van hem, net zomin als de (ingekleurde) foto die tot reclameposter van de documentaire werd verkozen: ook al van Wöhlken.

Hij had rond zijn 17de een fototoestel gekregen, een Agfa Clack. Later wist hij bij een pandjeshuis een Asahi Pentax op de kop te tikken. In zijn geheugen zitten enkele gaten, maar de namen van de camera's die hij bezat, rollen moeiteloos van zijn lippen. Tegen betaling maakte hij huwelijksreportages en kinderportretten. Ook nam hij foto's van dansende jongeren op het Rembrandtplein. Die verkocht hij aan hen nadat hij ze razendsnel had ontwikkeld en afgedrukt in een geleende donkere kamer. De negatieven zijn daar helaas achtergebleven.

Ook weg: de foto's die hij maakte van woonwagenkampen. Wöhlkens: 'Als je daar met je auto opreed, kreeg je een steen naar je toe gegooid, want die auto herkenden ze niet. Maar als ze je kenden, waren het hele lieve mensen.' Zijn toenmalige compagnon - Wöhlken weet zijn naam niet meer- bleek er op een dag vandoor te zijn gegaan met de negatieven en de winst.

In 1965 was de fotograaf bij een happening van de provo's op het Spui in Amsterdam, waar Robert Jasper Grootveld elke zaterdagnacht om het beeld van Het Lieverdje danste. Daar liep Cor Jaring ook te fotograferen. De twee werden vrienden en zouden de Provo-beweging intensief volgen in de twee jaar dat die heeft bestaan. Wöhlken wist zijn foto's geregeld te slijten aan De Telegraaf - een verklaard tegenstander van de anarchistische groepering. Grijnzend: 'In die tijd stond bij een foto nooit de naam van de maker vermeld.'

1965 was ook het jaar waarin Hans en Marjon trouwden. 'Zij ging wel eens mee naar de happenings. Dan bleef ze in de auto zitten bij café Hoppe en kon ze toch alles zien gebeuren. Ze zag ook dat ik wel eens werd opgepakt. Dan zat ik de hele nacht vast.' Marjon: 'Nee, want ik kwam je halen. Op het politiebureau zeiden ze dan: mevrouwtje, we hebben hem hoor. Maar u mag hem wel weer meenemen.'

De politie sloeg geregeld hard in op demonstranten. In juni 1966 bereikte het geweld een hoogtepunt tijdens het Bouwvakoproer, ook wel de Telegraafrellen genoemd. Een korting op het vakantiegeld van bouwvakkers liep uit op een protest in Amsterdam.

Tijdens charges van de politie bezweek een bouwvakker, naar later zou blijken door een hartaanval. De Telegraaf berichtte in de eerste editie dat hij door een steen was geraakt die door een andere bouwvakker was gegooid. De woede over deze aantijging leidde de volgende ochtend tot een (mislukte) bestorming van het gebouw van de krant aan de Nieuwezijds Voorburgwal. Wöhlken stond er te fotograferen en werd bijna afgetuigd door een bouwvakker.

Het geweld nam later op de dag nog grotere vormen aan, toen provo's en relschoppers zich ook in de strijd gingen mengen. Er vielen tientallen gewonden, onder meer door politiekogels. 'Op de Dam was een barricade opgeworpen. Ik zie een op de grond liggende marechaussee zijn pistool trekken. Ik wilde net afdrukken toen ik van een agent een enorme mep met een bullenpees tegen de achterkant van mijn knie krijg. Ik ben naar mijn auto gekropen. Ik heb dagenlang thuis gezeten.'

1 mei 1967. Cor Jaring staat rechts op de foto, Hans Wölken linksachter de man die een bloedneus tracht te stelpen.Beeld Stadsarchief Amsterdam

In 1967, na de geboorte van zijn zoon, zette hij een streep onder de fotografie. Die was niet meer te combineren met de baantjes waarmee hij zijn geld verdiende. 'Ik moest kiezen. Ga ik de armoedige kant op, of ga ik werken iets op te bouwen?'

Wöhlken werd verwarmingsinstallateur, barkeeper, portier, drager bij een uitvaartcentrum, medewerker bij de Bouwmarkt. Al zijn Provo-foto's had hij eind jaren zestig aan Cor Jaring uitgeleend, die een boek wilde maken. Dat is er nooit gekomen. 'De negatieven zijn bij hem blijven liggen. We zijn uit elkaar gegroeid. We kwamen hem nog wel eens tegen. Hij hield van een goede borrel. Dan praattten we over de leuke dingen van vroeger.'

Wöhlken wist niet dat Jaring in 2013 was overleden en dat zijn familie al zijn werk aan het Stadsarchief had overhandigd. Hij zegt nooit een van zijn foto's op televisie of in de krant te hebben gezien. 'Dat is juist de ellende. Anders had ik kunnen denken: hee.'

Eind vorig jaar werd hij door Anneke van Veen, fotoconservator bij het Stadsarchief, gebeld over de ontdekking van zijn Provo-foto's. Die zijn er dus gelukkig nog wel. Hij is nieuwsgierig hoe het met de auteursrechten zit, maar zegt niet uit te zijn op geld. 'We hebben gefotografeerd. We hebben het leuk gehad. Dan ga ik daar nu toch niet over zeuren?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden