Cooke plantte een stevig zaadje voor Obama's change

'Langverwacht', noemde Obama zijn verkiezing in 2008. Met die formulering begon een eerbetoon aan 'Mr. Soul himself' Sam Cooke.

In het Grant Park in Chicago, in november 2008, op de avond dat hij verkozen was tot president van de Verenigde Staten, maakte de soul van Sam Cooke zich meester van Barack Obama.

'It's been a long time coming, but tonight, because of what we did on this date in this election at this defining moment, change has come to America.'

Zo zei Obama het, met het nummer A Change is Gonna Come van Cooke uit 1964 in 't achterhoofd, in de vierde minuut van zijn overwinningspeech. Het heeft lang geduurd, en we moesten van ver komen, maar door deze verkiezingen gaan de veranderingen er toch echt van komen, in Amerika.

Visionair

L.C. Cooke (75) zat op dat moment voor zijn reusachtige televisiescherm in zijn tweekamerflat in Chicago, en die avond bleef de telefoon maar gaan. Oude vrienden uit Detroit, Texas, New York, you name it, ze wisten 'm allemaal te vinden. Heb je dat gehoord?, vroegen ze de jongere broer van Sam Cooke. Dat was die regel uit Sams liedje!

It's been a long, a long time coming

But I know a change gon' come, oh yes it will.

Alsof L.C. dat niet in de gaten had, kom op, hij kende het oeuvre van zijn broer van voor en naar achteren, hij had er hier en daar zelfs aan mee geschreven. Van de jukebox in zijn huis, gevuld met 2.500 platen, draaide hij toch vooral zijn broer. 'Sam was een visionair', zei L.C., 'en zijn muziek was nog lang houdbaar.' Obama had de soul van Sam alleen maar hoeven oprapen.

Wie ook belde die avond, was de oude chauffeur van Sam. Ze spraken af samen naar de inauguratie te gaan, die twee maanden later in Washington DC zou zijn. Dan probeerden ze zo dichtbij mogelijk bij Obama te komen, en zouden ze hem - als het even kon - de groeten doen, namens Sam dus, die het allemaal had zien aankomen.

En op dat inwijdingsfeest in januari 2009, in Washington DC, bleef het niet beperkt tot een verwijzing naar het liedje, zo kon L.C. zien. Soulzangeres Bettye LaVette liep het podium op bij het Lincoln Center en zong samen met Jon Bon Jovi, A Change is Gonna Come. Obama keek met een schuin hoofd naar het duo, hupte geduldig mee op het ritme, en knikte instemmend.

Achter hem lag een kindje te slapen.

Er stond van alles te gebeuren, zoals betere tijden dus, het kon niet anders, en op dat moment vielen de nieuwe president van Amerika en het liedje samen, als een gesamtkunstwerk van hoop op verandering.

Niet slecht voor een b-kantje uit 1964.

Beeld Corbis via Getty Images

Van Him naar She

Ook dat jaar: Obama werd drie jaar, zijn ouders gingen scheiden en zijn vrouw Michelle werd geboren.

It's been too hard living

But I'm afraid to die.

Sam Cooke was niet zo'n componist en zanger van politiek getinte liedjes. Als domineeszoon eerde hij aanvankelijk de Heer, met zijn goddelijke stem. Totdat de Him-hommages eind jaren vijftig ingeruild werden voor odes aan she, de liefde dus, en alles wat daar zo'n beetje mee samenhing. Hij scoorde hits met You Send Me, Cupid en Wonderful World, en liet zich niet door blanke platenbazen ringeloren. Hij vertolkte, schreef en gaf de muziek zelf uit, op zijn eigen SAR-records.

Hij had heel goed in de gaten wat er speelde, in de Burgerrechtenbeweging van Martin Luther King en de aanzwellende onrust over de rassenscheiding. In 1963, het jaar dat hij A Change is Gonna Come schreef, hield King zijn I Have a Dream-speech.

Met die andere zwarte activist, Malcolm X, had Cooke contact, net als met bokser Mohammed Ali, die hem de allergrootste zanger noemde.

Beeld rv

In 1963 werd de Civil Rights Act voorgesteld, om in 1964 te worden aangenomen, een mijlpaal in de strijd tegen discriminatie. Deze wet maakte een einde aan de ongelijke eisen voor kiezersregistratie en aan rassenscheiding op scholen, op het werk en door publieke diensten.

Cooke mocht dan wel een vooraanstaand lid zijn van de zwarte voorhoede, Mr. Soul himself, ook hij werd in 1963 als zwarte geweigerd bij een hotel. Omdat hij verdomde te vertrekken, ontstond er een relletje en werd hij door de politie gearresteerd. 'Kijk toch uit Sam, zo meteen schieten ze je dood', riep zijn vrouw angstig uit. 'Ze schieten me echt niet neer', zei hij, 'ik ben Sam Cooke.'

Een maand later was A Change is Gonna Come er, mede aangespoord door Bob Dylans Blowin' in the Wind. Want hij kon het toch niet over zijn kant laten gaan dat een blanke het toegenomen (zwarte) ongenoegen vertolkte, shame on you. De tekst van 'Change' was er zomaar, hij plukte 'm als het ware uit de lucht. Het werd het ingewikkeldste liedje dat hij ooit zou schrijven en - zo zou pas later blijken - zijn invloedrijkste. In januari 1964 werd in Hollywood deze in strijkers badende soulballad opgenomen.

There been times that I thought I couldn't last for long

But now I think I'm able to carry on.

Weinig Cooke in het Witte Huis

Je zag Barack Obama de afgelopen regeringsjaren herhaaldelijk de soultrain op springen. Hij zong nummers van Al Green, Dionne Warwick, Aretha Franklin en Ray Charles. Hij liet zich omringen door Sam - I'm a soulman - Moore, Mavis Staples, Oletta Adams, Leon Bridges en Janelle Monáe en eerde soul uit Detroit (Motown) en Memphis.

Maar Sam Cooke, the man who invented soul, kwam niet meer voorbij, er was zelfs geen verwijzing meer. Alsof A Change is Gonna Come er bij ingeschoten was, gaandeweg zijn presidentschap. De symboliek van de song, van de aanstaande verandering, was blijkbaar afdoende geweest.

Cooke zelf kon ook niet zijn opwachting maken, in het Witte Huis, voor een intiem huiskamerconcert, als hoogbejaarde soulknakker. In 2016 zou hij 85 zijn geworden. Dat zou wat zijn zeg, als hij nog één keer A Change is Gonna Come zou zingen om Obama uit te luiden - Oh yes it will.

Had-ie zich in 1964 alleen niet moeten laten neerknallen door een receptioniste van een hotel.

De gebeurtenissen rond Cooke's dood zijn nooit helemaal opgehelderd. Op 11 december checkte hij met een jonge vrouw in bij een hotelkamer in Los Angeles. Even later kwam hij woedend naar beneden gestormd, gekleed in alleen een overjas, omdat het meisje hem gesmeerd was met zijn broek. Volgens de dame bij de receptie viel Cooke haar aan, en moest ze een wapen pakken uit zelfverdediging. Haar woorden werden later sterk in twijfel getrokken. Zo ook die van de vrouw die Cooke's broek stal en die later als reden voor haar vlucht gaf dat hij haar had proberen te verkrachten. Misschien was het de twee puur om het dikke pak geld te doen dat Cooke bij zich had.

In elk geval waren zijn laatste woorden: 'Lady, you shot me.'

Elf dagen na zijn dood werd de single Shake uitgebracht, met aan A Change is Gonna Come op de flipside. Dit veel gecoverde nummer groeide al snel uit tot het volkslied van de Burgerrechtenbeweging, als een onderdeel van de soundtrack van het zwarte ongenoegen.

Die verandering heeft Sam Cooke niet mogen meemaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden