Confrontaties van burgers met camerateams

Bepaalde aspecten van de hedendaagse televisie ken ik alleen van horen zeggen. Zoals het hinderlijk volgen met camera en microfoon van een bekende, dan wel in opspraak gebrachte, particulier....

Gerard Mulder

Laatstgenoemde variant zag ik onlangs voor het eerst in Vermist. Normaal kijk ik daar hoogstens toevallig naar, maar ditmaal had de redactie van dit gewoonlijk keurige programma - mij zijn tenminste geen bezwaren bekend - enig gooi- en smijtwerk aangekondigd. Ik werd nieuwsgierig. De zaak draaide om een vermiste Groningse prostituee, over wier lot een garagehouder in Veendam meer zou kunnen vertellen. Althans, volgens een collega van de verdwenen vrouw. Die collega wist ook te melden dat de garagehouder had laten doorschemeren dat ze dood zou zijn. De vermiste vrouw had vroeger een tijd bij de garagehouder in huis gewoond. Een team van Vermist was naar Veendam gegaan, en had bij de garagehouder aangebeld. Deze kwam naar buiten. In de uitzending was zijn hoofd gedeeltelijk verborgen achter een zwart vierkantje, maar de franje daar omheen deed een onaangepast gelaat vermoeden. 'Hij is de dader', meldde het gesunde Volksempfinden in mij aan mijn verstand. 'Grijp hem!'

Vooralsnog is de enige die werd gegrepen, de cameraman. Conform de aankondiging wierp de garagehouder zich op zijn elektronische belager. Het beeld zwabberde alle kanten uit, en werd zwart. Presentator Jaap Jongbloed zei nog iets over een in te dienen aanklacht, maar ik was al helemaal vol van wat ik zojuist had gezien. Er leek mij een grens gepasseerd.

Op zichzelf lijkt het voor dat programma een routinezaak: er wordt iemand vermist; de redactie doet nasporingen, krijgt een tip, gaat naar iemand die mogelijk meer kan vertellen, en wordt in die verwachting wel of niet beschaamd. Het verschil met de andere zoektochten zit ditmaal in de achtergrond van de vermiste.

Een verdwenen prostituee wekt andere associaties dan een winkelier die op een avond de deur uitgaat voor het obligate pakje sigaretten, en die zeven jaar later nog niet terug is. Natuurlijk kan hij om het wisselgeld van zijn pakje (en zelfs om het pakje) zijn vermoord, en kan zijn lichaam zijn verstopt, maar er is evenzeer een kans dat Vermist hem aantreft als lichtmatroos op de wilde vaart in de Kokosarchipel. Zelfs vermiste meisjes van veertien hoeven niet altijd in handen van kinderlokkers te vallen; er bestaat altijd nog zoiets als 'weglopen van huis'. Bij hoeren ligt dat anders. Hun beroep is riskant. Hun kans in contact te komen met een psychopaat is in elk geval groter dan gemiddeld. Daarom heeft het zoeken naar een verdwenen prostituee een zwaardere lading dan het speuren naar een 'gewone' vermiste. Een dergelijke speurtocht grenst aan een journalistieke poging tot het oplossen van een misdrijf. Daar is niets op tegen zolang de tv-makers zich maar bewust blijven van de impact die hun beelden per definitie hebben.

Vanuit deze invalshoek bezien komt een potentiële bron die niet meewerkt aan de zoekpogingen van Vermist, meteen in een bedenkelijk daglicht te staan, namelijk als iemand die iets te verbergen heeft. Een dode vrouw misschien? Het spontaan in mij opgekomen woord 'dader' sloeg uiteraard niet op het vernielen van de camera. Nu zal het die garagehouder een zorg zijn wat ik van hem denk, behalve als ik in Veendam zou wonen, en zeker als ik ook nog klant van zijn garage zou zijn. Na het zien van de bewuste uitzending zou ik ongetwijfeld nooit meer naar zijn bedrijfje toe gaan, bang als ik zou zijn uit een vat afgewerkte motorolie een hand te zien steken.

Eigen schuld, dan had die garagehouder maar Vermist netjes te woord moeten staan, is het logische tegenargument. Maar niemand is toch verplicht aan een tv-programma mee te werken? Bovendien zijn er vast meer mensen dan die ene Veendammer, die erg zenuwachtig worden als ze ineens een camera en een microfoon voor hun neus krijgen. Weliswaar kan ik de kans dat het mij overkomt, als klein beschouwen omdat ik saai ben, maar ze kunnen mij altijd verwisselen met een andere Gerard Mulder - alleen ik weet al van het bestaan van een nog een stuk of tien.

Ik heb geen flauw idee of de garagehouder de gevolgen van zijn gedrag heeft doorzien, gevolgen van wijdere strekking dan gezeur met de verzekering om een kapotgeslagen videocamera. Maar het gaat me niet alleen om hem. Naarmate rechtstreekse en onverhoedse confrontaties van burgers met camerateams steeds meer voorkomen, en zelfs lijken uit te groeien tot een geijkte journalistieke werkwijze, wordt de vraag interessanter hoe de 'slachtoffers' dat opvatten. Blijft het bij pogingen tot het kraken van camera's en het slaan van verslaggevers, of zal het besef tot hen doordringen dat het gebruik van geweld wordt opgevat door de kijker als een soort schuldbekentenis? In dat geval gaan advocaten het nog druk krijgen. Nederland is nog lang niet zo 'gejuridiseerd' als Duitsland of de VS, maar het zou me niets verbazen als onder andere door deze vorm van camera-stalking een inhaalslag op gang komt.

Verder kan ik alleen maar hopen dat alle mensen die dezelfde naam dragen als ik, nergens in verwikkeld raken.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden