Componeren op de kadans van een Russische machine

Russian Futurism. Werken van Mossolov, Goedicke, Krein, Gnesin, Krikor, Roslavets en Knipper. Diverse uitvoerenden. Arte Nova Classics. 74321 48723 (5 cd's)....

Er wordt vaak en graag beweerd dat alles in de klassieke muziek vijftig jaar later gebeurt dan in de andere kunstdisciplines. Expressionisme, impressionisme en andere 'ismen' uit de beeldende kunst zouden pas veel later een muzikale pendant vinden. Toch duurde het maar vier jaar voor de Italiaan Luigi Russolo met zijn manifest L'arte dei rumori een muzikale variant presenteerde van het Futuristisch Manifest waarmee de dichter Marinetti in 1909 het futurisme lanceerde.

Misschien ontstond de snelle muzikale adaptatie omdat de door de futuristen aanbeden machines en motoren nu eenmaal hun eigen geluiden voortbrengen en componisten zich graag lieten inspireren door het voortrazende gestamp van de mechanische krachten die deze eeuw hun intrede hadden gedaan. En misschien was het de solidariteit met de arbeiders die dag in dag uit de machines bedienden, waardoor het muzikaal futurisme uitgerekend in Rusland vlak na de revolutie relatief veel aanhangers vond.

Het label Arte Nova heeft de muziek van deze Russische futuristen bijeengebracht in een box van vijf cd's, onderverdeeld in drie volumes. De bekendste van die componisten is Alexander Mossolov, maar het werk De ijzergieterij - dat onlosmakelijk met zijn naam is verbonden en dat werkelijk klinkt als een exploderende machine - is niet in deze collectie opgenomen.

Deel 1 is geheel gewijd aan de pianomuziek van Mossolov. Op deel 2 zijn werken verzameld die ondanks hun modernistische tendensen door het Stalinistische regime werden getolereerd (symfonische stukken van Alexander F. Goedicke, werken voor cello en piano van Julian Krein, Michail F. Gnesin en Georg Kirkor). Het laat zich raden dat de muziek op deze twee cd's eerder laatromantisch klinkt dan futuristisch. Dat geldt ook voor de orkestwerken van Gnesin op de eerste cd van deel 3, die bewust als tegenhanger van de veel modernere strijkkwartetten van Mossolov, Nikolai Roslavets en Lev Knipper zijn opgenomen.

Daarmee is deze cd-box minder futuristisch dan de titel doet vermoeden en wordt er eigenlijk op twee verschillende publieksgroepen gemikt: liefhebbers van onbekend laat-romantisch repertoire en van moderne muziek. Dat neemt niet weg dat de muziek uit beide categorieën de moeite waard is om uit de vergetelheid te worden gehaald.

Tomoko Mukaiyama: Hello Pop Tart. Werken van Henry Cowell, Charles Ives, William Bolcom, John Zorn, Frank Zappa, Frederic Rzewski en David Dramm. BVHaast 9801.

Een werkelijke tegenhanger van het Russisch pianogeweld van Alexander Mossolov door pianist Daniele Lombardi, is de nieuwe cd van de Japans/Nederlandse pianiste Tomoko Mukaiyama voor BVHaast, met 'all american music' uit de hele twintigste eeuw. Al op haar eerste cd met vijf vrouwelijke componisten liet Mukaiyama zich kennen als een uitzonderlijk interpretator, die ook nog wonderbaarlijk goed kan zingen.

Hello Pop Tart onthult weer andere kanten van de bijna onbegrensde veelzijdigheid van haar talent. Pop, jazz en nieuwe muziek op klassieke basis zijn bij haar geen afzonderlijke categorieën. De etherische snarenklanken van Henry Cowells Aeolian Harp klinken bij haar even overtuigend als de hels-virtuoze notenwatervallen in Charles Ives' Celestial Railroad, waarin ze even speels en moeiteloos de humoristische wendingen en melodische lijnen vormgeeft.

Een nostalgisch-klassieke rag van William Bolcom, vermomde bluesritmes bij Frederic Rzewski of een popsong van David Dramm (in samenwerking met verschillende musici onder de noemer W'all Nuts) zijn bij Mukaiyama onderdeel van één muzikale taal die ze met veel fantasie, virtuositeit en eloquentie beheerst. Dramms Hello Pop Tart, met Mukaiyama's onnavolgbare Japans/Engelse uitspraak, is de perfecte uitsmijter.

Ongelooflijk dat een pianiste van zo'n formaat slechts op relatief kleine schaal bekendheid geniet.

Gil Shaham en André Previn: American Scenes. Werken van Copland, Previn, Barber en Gershwin. DG 453 470-2.

Ook violist Gil Shaham en pianist/dirigent André Previn hebben zich op de Amerikaanse muziek van deze eeuw gestort, al bestrijkt hun American Scenes weer een ander type repertoire dan dat van Mukaiyama. Noem het, met alle respect, meer muziek voor 'a sentimental mood'.

Al eerder leverde de samenwerking tussen Shaham en Previn (als dirigent) een memorabele cd op met vioolconcerten van Barber en Korngold. Samuel Barber is wederom vertegenwoordigd met de Canzone for violin and piano, waarin Shaham (net als in Aaron Coplands Nocturne) zijn meest intense lyriek laat horen in de net-niet-kitsch melodieën. Behalve dirigent en pianist is André Previn ook componist en van zijn hand is de Sonata for violin and piano 'Vineyard', met ruim 25 minuten een van substantiële werken op deze cd. Previns stijl verraadt zowel affiniteit met Hollywoodachtige filmmuziek als met de meer 'anspruchsvolle' nieuwe muziek.

Pay-Uun Hiu

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden