Command and Control

Kernwapens in de Koude Oorlog

In september 1980 gebeurde bij het dorpje Damascus in de Amerikaanse landbouwstaat Arkansas een ongeluk met een ondergronds opgestelde intercontinentale ballistische kernraket. Bij het aanvullen van de raketbrandstof liet een 19-jarige stagiair een zwaar stuk gereedschap vallen, waardoor een lek ontstond in een van de brandstoftanks. De raket ontplofte, de ondergrondse silo barstte open, de op scherp staande kernkop werd naar buiten geslingerd en kwam in een greppel terecht. Wonder boven wonder bleef detonatie van de kernkop uit, anders was Arkansas compleet van de kaart geveegd - het ging om een fusielading van 9 megaton, drie maal zo krachtig als alle explosieven die in de Tweede Wereldoorlog werden gebruikt, inclusief de kernbommen op Hiroshima en Nagasaki. De raket, een Titan II, was de grootste uit het Koude Oorlog-arsenaal van de VS.

Het is onbegrijpelijk dat deze Broken Arrow - zoals Strategic Air Command een ernstig ongeluk met kernwapens eufemistisch noemde - al vrij snel in de vergetelheid wegzonk, maar de Amerikaanse onderzoeksjournalist Eric Schlosser zet dit recht. En hoe. Hij werkte er zes jaar als een bezetene aan, sprak honderden betrokkenen, haalde tienduizenden documenten boven tafel, waar nodig met gebruikmaking van de Freedom of Information Act.

Het resultaat is een duizelingwekkend boek dat rust op twee pijlers. De ene is een bloedstollende techno-thriller over het ongeluk bij Damascus, neergepend met het aplomb van de betere detectiveschrijver, gelardeerd met fascinerende details over de Titan II en zijn W-53-kernkop, en dat alles met cliffhangers om de spanning te verhogen. Schlosser houdt vol dat hij niets heeft verzonnen en onderbouwt die bewering met een notenapparaat van tachtig pagina's.

De andere pijler zet het ongeluk in perspectief en vertelt alles over de Koude Oorlog, de periode van 1947 tot 1991, toen de grootste geesten van de aarde zich bezighielden met de vraag hoe ze de mensheid zo efficiënt mogelijk konden uitroeien - maar dan net niet. Op het hoogtepunt, toen het uitgangspunt van de 'wederzijdse afschrikking' werd ingewisseld voor de nog surrealistischer 'wederzijds verzekerde vernietiging', rekenden de Pentagon-denkers en hun Kremlin-tegenhangers met aantallen 'megadoden' die een veelvoud waren van de wereldbevolking - te bereiken in een krap half uurtje na de hopelijk nooit komende 'first strike'.

Eric Schlosser (zijn Het fastfoodparadijs verscheen in 2002 in het Nederlands), die zeker naar Amerikaanse begrippen aan de linkse kant is, blijkt niet alleen goed overweg te kunnen met de ijzervretende technocraten van Strategic Air Command, Pentagon en Sandia, maar stelt ook vast dat in deze militair-industriële bolwerken misschien wel de grootste critici van kernwapens te vinden zijn - groter dan in de vredesbeweging, omdat ze de gevaren beter onderkennen. Bij de helden die Schlosser opvoert, horen onwaarschijnlijke namen als Robert McNamara en Ronald Reagan. Laatstgenoemde kwam weliswaar met het tamelijk absurde Strategic Defense Initiative op de proppen, maar was ook degene die (met Gorbatsjov) een punt zette achter de Koude Oorlog.

De kemphanen van de Koude Oorlog hebben hun nucleaire arsenaal voor een groot deel ontmanteld. De VS, ooit goed voor 70.000 kernwapens, hebben er nu nog 4.650. Rusland bezit er bijna 4.000. Maar dat zijn er volgens Schlosser nog steeds veel te veel. Volgens hem rest de wereld slechts de keuze kernwapens net zo te behandelen als chemische en biologische: als een militair taboe. Ze moeten allemaal de wereld uit. Want elk kernwapen is een 'accident waiting to happen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden