InterviewTheater

Collectief Het Paradijs maakte theater over de wereld na een ramp. En toen overkwam de wereld echt een ramp

De werkelijkheid haalde de fantasie van Collectief Het Paradijs in. Nu maken ze hun postapocalyptische theater dagelijks vanuit de spookachtige kelder van Theater Bellevue in Amsterdam. Elke avond om half 9 komt een aflevering online.

Collectief Het Paradijs in Theater Bellevue in Amsterdam. Sue-Ann Bel, Jasper Koopmans en Ivar Schutte.Beeld Els Zweerink

De wereld is een ramp overkomen, en in de zadenbunker op Spitsbergen melden zich negen idealisten om van voren af aan een beschaving op te bouwen. Met dat toneelscript stond Collectief Het Paradijs vrijdag klaar om aan hun eerste theatertournee te beginnen, van Groningen tot Roosendaal. Anderhalf jaar hadden de acht mannen en één vrouw eraan gewerkt. Hun ziel en zaligheid hadden ze erin gestopt, plus hun spaarcenten.

En toen overkwam de wereld echt een ramp.

Al snel dacht de theatergroep: ‘Laten we doorgaan.’ In het Bellevue Theater in Amsterdam zegt acteur Ivar Schutte: ‘We moeten elkaar in deze omstandigheden vragen blijven stellen. Theater kan daarbij helpen. Wat gaan we uit deze crisis halen? Hoe bewaren we afstand en blijven elkaar toch in de ogen kijken? Gaan we elkaar nooit meer drie kussen geven?’

Daarom elke avond rond half 9, na het Journaal van 8 uur, een aflevering online van de serie Berichten uit de bunker. Het behoort tot de eerste golf aan theater en muziek die is geïnspireerd door de coronacrisis. Na korte tijd lamgeslagen te zijn door de sluiting van theaters, concertpodia en bioscopen zijn kunstenaars, acteurs en musici alom bezig om te kijken of ze andere vormen vinden om zich te kunnen uiten, met name via internet natuurlijk. Hoe langer de zalen dichtblijven, hoe meer nieuwe kunst vermoedelijk via internet het daglicht gaat zien. 

In de catacomben van Bellevue rommelt Schutte maandag met twee kompanen om een set in te richten voor hun videoserie, een eclectisch sketchprogramma, zeggen ze zelf. Het begint ermee dat ze opgesloten zijn geraakt in het Amsterdamse theater achter het Leidseplein, nadat het cultuurleven van Nederland plat is gegaan. In Monty Python-stijl willen ze nu met vervreemdende beelden en verwrongen typetjes de coronatijd vangen. ‘We dachten eerst onze voorstelling te livestreamen, maar dat werkt niet goed: vijf kwartier op je telefoon naar een podium kijken.’

De leden van Collectief Het Paradijs kennen elkaar van de mime-opleiding van de Amsterdamse toneelschool en zijn gewend alles zelf te doen. Dus houdt Jasper Koopmans de pocketvideo vast en schijnt Sue-Ann Bell bij met het licht als Ivar Schutte recht in de camera, ‘een beetje Kevin Spacey-achtig’, een spookachtige monoloog houdt. ‘Het is 16 maart. We zitten drie dagen in lockdown en beginnen nu al ons verstand te verliezen. Onze goeroe zit in zelfquarantaine. Het enige wat we nog kunnen is onze berichten uitzenden, tot het licht uitvalt.’

Het was ‘ontroerend’, zegt Jeannette Smit, directeur van Theater Bellevue, toen de negen makers van Het Paradijs vrijdag ‘stuiterend’ bij haar stonden. ‘Het is te gek dat ze energie hebben om te kijken wat er nog wel kan, in plaats van wat niet.’ Terwijl alle theaters de deuren sloten, hield Bellevue de kelder voor ze open. Gratis. ‘Theater maken is een goed antwoord op de crisis, en dat doen zij niet navelstaarderig: ze zoeken meteen een publiek op.’

Collectief Het Paradijs in Theater Bellevue in Amsterdam.Beeld Els Zweerink

Net als bij andere kunstpodia is Smit aan het rekenen geslagen. Voor de komende drie weken loopt Bellevue een geschatte omzet mis van 175 duizend euro, ook omdat het inpandige café-restaurant de Smoeshaan sinds zondag dicht is. Ze hadden ook een tournee van een eigen productie op stapel staan, De verschrikkelijke Wittgenstein. ‘Gaat ook nooit meer opgevoerd worden, denk ik’, zegt zakelijk leider Thomas Smit. ‘Je krijgt de vier acteurs daarin niet meer makkelijk bij elkaar, omdat ze voor volgend seizoen allemaal alweer andere plannen hebben.’

Aan de tournee met hun afstudeervoorstelling Paradijsvertraging denken Schutte en de andere collectiefleden nog niet. Nu is het zaak elke dag op tijd een video af te krijgen. ‘We hebben nog een halfuur.’ Koopmans ligt uitgeput achter de bar, waar hij de derde dag in opsluiting af streept op zijn hand. Schutte maakt een cameraopname in vogelvlucht, in de hoop de legendarische Russische filmmaker Andrej Tarkovski te eren.

Collectief Het Paradijs in Theater Bellevue in Amsterdam.Beeld Els Zweerink

Niet alles zal de eerste aflevering halen, en waar het allemaal naartoe gaat weten ze nog niet, zoals eigenlijk niemand weet hoe het pad naar groepsimmuniteit zal verlopen. ‘Het idee achter Paradijsvertraging en de bunker in Spitsbergen was:  wat doe je als je vastzit, hoe ga je dan met elkaar om?’, zegt Schutte. ‘De conclusie is dat we elkaar versterken door elkaars verschillen te accepteren en te omarmen. Niet blind een ideologie volgen, maar elkaar zíén! Klinkt zoetsappig, maar zo ervaar ik het niet.’

In hun achterhoofd hebben ze al een verhaallijn bedacht die zich buiten Bellevue afspeelt, zodat ze verder kunnen gaan als het kabinet (of het theater) verdere beperkingen oplegt. Maar nu gaan ze nog door. Snel sturen ze de ruwe opnamen naar collectiefgenoot Vincent van Woerkom. Hij bewerkt ze vanuit huis, want is snipverkouden. ‘Drie anderen hebben ook een beetje keelpijn’, zegt Schutte. ‘Normaal zou je denken: lul niet zo. Maar nu moeten we het serieus nemen.’

Hoe het coronavirus de culturele sector treft

De Nijmeegse zangeres Sher (35) was boos toen ze hoorde dat al haar concerten waren gecanceld. Maar haar woede heeft plaatsgemaakt voor hulpvaardigheid. 

Het Amsterdamse Museumplein met al zijn culturele instellingen ligt er desolaat bij. Musea zijn gesloten, in het Concertgebouw is het stil. Directies proberen de schade in te schatten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden