Collectie Tropeninstituut gered door Egyptenaren

Op de valreep dient Egypte zich aan als redder van vrijwel de gehele  overgebleven bibliotheekcollectie van het Tropeninstituut, die in de vuilcontainer dreigt te verdwijnen. De wereldvermaarde Bibliotheca Alexandrina in Alexandrië zegt zeven kilometer aan boeken en andere documenten te willen overnemen.

De aula van het Tropeninstituut in 1966. Foto ANP

De Egyptische bibliotheekdirecteur Ismail Serageldin, voormalig vicepresident van de Wereldbank, is in Amsterdam om de laatste onderhandelingen af te ronden en mogelijk vandaag al de overeenkomst te ondertekenen.

Dat bevestigt Hans van Hartevelt, hoofd van de Tropenbibliotheek, die al maanden probeert de collectie onder te brengen en van een 'bizarre maar geweldige wending' spreekt. De Egyptenaren willen 400 duizend boeken overnemen en 20 duizend tijdschriften; zij betalen de kosten voor het inpakken en de verscheping. Serageldin wil de collectie toegankelijk houden voor onderzoek; daarom heeft hij ook interesse in gedigitaliseerde bestanden, een elektronisch archief en de websites die de collectie ontsluiten.

Het zag er zwart uit voor de bibliotheek van het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT), dat grotendeels wordt opgeheven omdat de Nederlandse regering geen subsidie meer geeft. Het KIT houdt alleen mogelijk rendabele onderdelen van de organisatie overeind, en daar valt de in 230 jaar opgebouwde bibliotheek niet onder.

Directeur Van Hartevelt en zijn collega Tilly Minnée probeerden de afgelopen tijd delen van de collectie te slijten. Dat lukte mondjesmaat. Het meest historische deel, tot 1950, gaat naar de Leidse universiteit. Kleine delen gaan onder andere naar het Vredespaleis, het Rijksmuseum, het Maritiem Museum in Rotterdam en naar een medisch archief in Urk.

Vernietigd
Desalniettemin bleven er honderdduizenden boeken en documenten over die dit jaar vernietigd moesten worden. In een laatste poging nog iets te redden, stuurde Van Hartevelt een noodkreet naar zijn contacten in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, en daar kwam per kerende post een bericht uit Egypte op terug. 'Ik kan de gedachte niet verdragen dat materiaal als dit eindigt in de papierversnipperaar', schreef directeur Serageldin van de Bibliotheca Alexandrina in een e-mail. Hij ziet de collectie als waardevol, omdat deze alles bevat op het gebied van ontwikkelingssamenwerking.

Serageldin arriveerde woensdag in Amsterdam, en de ondertekening van het contract is voor vanmiddag voorzien. De Egyptenaar kent de KIT-collectie onder meer van zijn werk als hoogleraar aan de universiteit in Wageningen. Hij heeft 33 eredoctoraten, en was acht jaar (tot 2000) vicepresident van de Wereldbank. Ook zat hij ruim vijftien jaar samen met toen nog prins Willem-Alexander in diverse internationale waterfora; samen organiseerden ze in 2000 in Den Haag het Wereld Water Forum.

De Bibliotheca Alexandrina herrees tien jaar geleden in een hypermodern gebouw, vlakbij de plek waar deze in de oudheid zou zijn gesticht. Er is ruimte voor acht miljoen boeken maar die is nog lang niet gevuld. 'Dit is de best denkbare optie', zegt Van Hartevelt. 'Alexandrië is de bakermat van de boekenbeschaving. Zij zien het als een eer om te collectie te mogen huisvesten. Die eer is geheel wederzijds.'
Alleen voor boeken en tijdschriften in de Nederlandse taal heeft de Egyptische bibliotheek geen belangstelling. Daarom blijft de Tropenbibliotheek zitten met twintigduizend boeken en enkele honderden tijdschriften, drie procent van het totaal.

Meer over