Filmrecensie Cold War

Cold War is een gloedvol maar ingetogen verteld drama, geschoten in fabelachtig mooi zwart-wit (vijf sterren)

Joanna Kulig als Zula in Cold War.

Cold War vertelt niet het hele verhaal van Wiktor en Zula, de twee Poolse geliefden die elkaar in 1949 ontmoeten en in de jaren erna steeds weer van elkaar afdrijven en bij elkaar terugkeren. Regisseur en scenarist Pawel Pawlikowski slaat stukken over. De film springt geregeld vooruit in de tijd, en nooit wordt  uitgelegd wat er in de tussentijd gebeurde.

Het is ook niet nodig. Wat Pawlikowski wél toont, spreekt genoeg tot de verbeelding om alle gaten te dichten. Meer dan genoeg zelfs, want Cold War (bekroond met de prijs voor Beste Regie op het filmfestival van Cannes) is een film die oneindig veel meer vertelt dan er gezegd wordt.

Zula en Wiktor zijn geen grote praters. Hij is een klassiek geschoolde pianist met een voorliefde voor jazz, zij een zangeres uit een grauwe provinciestad. Waar hij artistieke idealen koestert, is zij vooral pragmatisch. Door zich voor te doen als een plattelandsmeisje belandt ze in het folklore-ensemble Mazurek, dat in het naoorlogse Polen de vaderlandse trots moet opvijzelen.

Wiktor is de muzikaal leider van Mazurek, een baan die hij heeft aangenomen omdat hij onder het communistisch regime weinig alternatieven heeft. De volksliedjes die hij arrangeert, worden tot zijn chagrijn ingezet als propaganda. Het Mazurek-ensemble (gemodelleerd naar de beroemde folkloristische muziekgroep Mazowsze) bezingt de successen van Stalin.

Joanna Kulig en Tomasz Kot in Cold War.
Joanna Kulig en Tomasz Kot in Cold War.

Het knaagt aan Wiktor, die steeds heviger verlangt naar de vrijheid van het Westen. Maar Zula, de overlever die eindelijk haar plek heeft gevonden, deelt zijn droom niet. Het IJzeren Gordijn wordt de grootste barrière voor hun liefde, al is het zeker niet de enige; Cold War is het verhaal van twee mensen die wel bij elkaar horen, maar niet bij elkaar passen.

Pawlikowski baseerde het zeer losjes op de relatie van zijn ouders, te verschillend in temperament om ooit, waar ook in Europa, succesvol te kunnen samenleven. Zelf emigreerde hij in zijn tienerjaren naar Engeland, waar hij zijn filmcarrière begon als documentairemaker bij de BBC. Later volgden speelfilms als Last Resort (2000) en My Summer of Love (2004). Na wat omzwervingen keerde hij uiteindelijk terug naar Polen. ‘Als je ouder wordt, ontdek je dat je niet over je eigen schaduw heen kunt springen’, zei hij daarover in een interview met de Volkskrant. Het geldt ook voor Zula en Wiktor, allebei gebonden aan hun geschiedenis.

Cold War ademt de weemoed van het onvermijdelijke. Het is een gloedvol maar ingetogen verteld drama, geschoten in fabelachtig mooi zwart-wit, net als Pawlikowski’s vorige film, de Oscarwinnaar Ida (2013). Cameraman Lukasz Zal, die beide films draaide, tovert met contrasten. Acteurs Tomasz Kot en Joanna Kulig zijn perfect als liefdeskoppel. En dan is er nog de muziek, die ook een hoofdrol speelt: van loepzuiver gezongen volksliedjes tot jazz en klassiek, alles even mooi en wonderbaarlijk passend. Cold War is haast onmogelijk elegant, en tegelijk verpletterend eerlijk.

Pawlikowski verstaat de kunst om dichtbij te komen door enigszins op afstand te blijven. Zijn toon is onderkoeld; hij fluistert liever dan dat hij schreeuwt, maar laat juist daardoor de emoties opvlammen. Alles wat je onderdrukt, komt sterker terug, laat Cold War zien.

Cold War, drama. 5 sterren. Regie: Pawel Pawlikowski. Met Tomasz Kot, Joanna Kulig, Agata Kulesza. 88 min., in 43 zalen.

Lees ook het interview met Pawl Pawlikowski

Regisseur Pawel Pawlikowski: ‘Zolang wij kunstenaars onze waarheden kwijt kunnen, zijn we nog niet verloren’
Met zijn drama Cold War, over een dansensemble in het Polen van de jaren vijftig, wilde de Poolse regisseur Pawel Pawlikowski vooral een liefdesverhaal vertellen. Of de sfeer achter het IJzeren Gordijn ook doet denken aan het huidige Europa, dat moet de kijker zelf maar bepalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.