Recensie De dood van Jezus

Coetzee sluit zijn Jezustrilogie briljant af ★★★★☆

J.M. Coetzee sluit zijn Jezustrilogie briljant af. Met Don Quichot in de hand ontpopt hoofdpersoon David zich tot een ware messias, die nog lang zal voortleven.

Beeld Cossee

Zes jaar geleden publiceerde J.M. Coetzee het eerste deel van wat zijn Jezustrilogie zou worden: De kinderjaren van Jezus. De roman beschreef hoe een volwassen man, Simón, en een jongen, David, een zeereis maken en aankomen in een naamloos Zuid-Amerikaans land waar ze Spaans moeten leren spreken. Ze gaan op zoek naar een moederfiguur voor David en vinden die in Inés. Het drietal is duidelijk een variatie op de Heilige Familie. 

In De schooldagen van Jezus belandt de inmiddels 7-jarige David op de dansacademie van Estrella, waar hij leert over het verband tussen dansen en de sterren.

Beide boeken zijn doordesemd van filosofische gesprekken, in de eerste plaats tussen Simón en David – waarbij de laatste zijn pleegvader onophoudelijk met socratische vragen confronteert. De dialogen zijn allesbehalve natuurlijk, de personages allerminst levensecht: het is duidelijk dat de romans een allegorische betekenis hebben. 

In het slotdeel, De dood van Jezus, is David 10 jaar oud, en Don Quichot  is uitgegroeid tot zijn Bijbel. Hij beschouwt het als een waargebeurde geschiedenis en heeft geen oor voor Simóns tegenwerping dat het boek waarschuwt dat je je niet moet laten meeslepen in een fantasiewereld.

Waar hij in Schooldagen al te pas en te onpas meedeelde dat Simón en Inés niet zijn echte ouders zijn, besluit David nu in weeshuis Los Manos te gaan wonen. Daar wordt hij overvallen door een geheimzinnige ziekte die hem dreigt te verlammen. Vanaf zijn bed vertelt hij de weeskinderen zelfverzonnen verhalen waarin Don Quichot de rol van raadgever en verlosser heeft.

Messias

De verwijzingen naar Jezus en het Oude Testament zijn opnieuw legio, van de wandeling over het Meer van Galilea tot de scène waarin koning Salomo zijn befaamde oordeel uitspreekt. Terwijl David zijn held Quichot messiaanse kwaliteiten toedicht, beschouwen de wezen van Los Manos en steeds meer volwassenen David als hun meester. En hoewel zijn boodschap niet verder reikt dan de vraag ‘waarom ben ik hier?’, zien ze in hem een gidsend licht. Ook als David uiteindelijk sterft, blijft hij voor zijn discipelen springlevend. De herdenkingsplechtigheid vindt plaats rond een lege kist (‘want hij is niet dood’) en er wordt een plan gesmeed om de ingemetselde urn met Davids as te laten weghalen.

De dood van Jezus is te interpreteren als een roman over het ontstaan van religie. Er zijn onbeantwoordbare vragen die beantwoord dienen te worden. Waar de messias die onvoldoende geeft, schieten zijn volgers en evangelisten te hulp.

In de briljante afronding laat Coetzee twee kinderen hun oordeel geven over de roman Don Quichot, die ze bij de bibliotheek hebben geleend. Het eerste kind zegt: ‘De boodschap van het boek is, we moeten naar Sancho luisteren want hij is niet degene die gek is.’ Het tweede kind zegt dat de boodschap van het boek is dat Don Quichot doodging zodat hij niet met ‘Dulcania’ kon trouwen.

In Coetzees context zijn deze twee evaluaties evenzovele geselingen voor het begrip religie.

J.M. Coetzee: De dood van Jezus

Uit het Engels vertaald door Peter Bergsma. Cossee; 224 pagina’s; € 22,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden