BoekrecensiePleidooi tegen enthousiasme

Coen Simon pleit enthousiast tegen enthousiasme ★★★☆☆

Coen Simons pleidooi tegen enthousiasme mag weinig origineel zijn, in dit Twitter-tijdperk is het urgenter dan ooit. Zijn diagnose biedt genoeg stof tot nadenken.

Coen SimonBeeld Harry Cock

Toen Coen Simon scheidde van de moeder van zijn kinderen, viel zijn wereld in brokstukken uiteen. Tegelijk voelde hij zich herboren en zelfs gelukkig: ‘Een mens valt niet samen met zijn lot, maar kan opnieuw beginnen, ontdekte ik.’ Maar al gauw maakte het enthousiasme over zijn nieuwe leven plaats voor schaamte over het zelfingenomen enthousiasme dat hij in zijn oude leven aan de dag had gelegd, waarna er iets knapte en hij enthousiasme als zodanig begon te wantrouwen.

Het is een klassiek bekeringsverhaal – Saulus die Paulus wordt op de weg naar Damascus –, inclusief het bijbehorende diepe inzicht dat als een bliksem neerslaat: ‘Ineens wist ik wat ik gewaarwerd als ik op de radio en de televisie en in het dagelijks leven het ene enthousiaste verhaal na het andere hoorde: in plaats van bevlogenheid zag ik stuurloosheid.’ Inclusief ook het nadrukkelijke ik-perspectief en de overtuiging van de wetende, plus de eerder stellige dan argumenterende schrijftrant die daarbij past.

Bekend thema

Er zijn genoeg redenen om niet onverdeeld enthousiast te zijn over Simons Pleidooi tegen enthousiasme. De voornaamste is misschien wel dat het allemaal minder origineel is dan het zich voordoet. Wantrouwen tegenover grote bevlogenheid is zo oud als de mensheid, de filosofiegeschiedenis barst van de sceptici en ook in de literatuur verzetten tal van schrijvers (denk bijvoorbeeld aan Hermann Broch en Milan Kundera) zich tegen de kitsch van de lyrische mens die alleen zichzelf en zijn eigen waarheid ziet en zich daardoor laat ontroeren. Coen Simon zoekt nauwelijks aansluiting bij al die grote voorgangers, wat de indruk versterkt dat hij misschien toch iets te enthousiast is over zijn eigen bekering.

Beeld De Bezige Bij

Hij wordt daarbij ook niet echt geholpen door zijn schrijfwijze. Die is vlot en luchtig, maar vaak ook erg impressionistisch. ‘Het verwijt van fact-free politics komt als een boemerang terug in het betoog van de enthousiaste factchecker die de wereld wil veranderen, want het ware menselijke handelen vertrekt altijd uit onwetendheid. En dus, willen we iets nieuws beginnen, willen we een andere omgang met onze planeet, dan worden we met onze eigen noodzakelijke feitenloosheid onderuitgehaald.’ Wie het begrijpt mag het zeggen.

Welkom geluid

Toch zijn er ook redenen om wel enthousiast te zijn over Simons essay. Ten eerste het feit dát het er is: te midden van al het narcistisch-bevlogen Twitter-getjilp is elk pleidooi voor meer terughoudendheid bijzonder welkom. Maar vooral ook, in het verlengde daarvan: wat Simon van zijn illustere sceptische voorgangers onderscheidt, is nu juist het feit dat hij schrijft in en over het Twitter-tijdperk. Een pleidooi tegen enthousiasme mag als zodanig niet origineel zijn, het is wel urgenter dan ooit, en Simons diagnose biedt genoeg stof tot nadenken.

Is de opgewondenheid van onze tijd iets nieuws, of is er alleen sprake van schaalvergroting door de opkomst van internet en sociale media? Simon vermoedt het eerste en verklaart het hedendaagse enthousiasme uit de stuurloosheid waaraan ‘wij’ (wie dat zijn maakt hij niet echt duidelijk, vallen moslimfundalisten er ook onder?) lijden door het wegvallen van de autoriteiten die vroeger richting gaven aan ons leven: er heeft een nivellering van meningen plaatsgevonden, waardoor zelfs complottheorieën eenvoudig ingang kunnen vinden.

Het klinkt overtuigend, maar je kunt je afvragen of het wel zo makkelijk ligt. Zou er niet eerder sprake zijn van een nivellering van uitdrukkingsmogelijkheden, waardoor ‘elke gek’ een publiek kan krijgen – met stuurloosheid als gevolg, en dus niet als oorzaak? De Volkskrant berichtte laatst over een groot onderzoek waaruit zou blijken dat de meeste mensen heus wel weten dat de complottheorieën die ze verspreiden niet waar zijn: leugens zijn een machtsmiddel. Sterker nog, er is geen enkele garantie dat woorden ooit de waarheid spreken. Plato wilde de dichters niet voor niets weren uit zijn ideale staat.

Maar of dat geruststellender is?

Coen Simon: Pleidooi tegen enthousiasme – Als waarheid een kwestie van smaak wordt

De Bezige Bij; 92 pagina’s; € 11,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden