Clubhuis The Couch: monochroom kleurgebruik

Vanaf de brug naar het Rieteiland knalt het complex je tegemoet. Het signaal is duidelijk; hier gebeurt iets.

Clubhuis The Couch Beeld .

Hoe schud je een 'slaapwijk' wakker die lijkt voorbestemd om in te kakken? Laat dat maar aan architect Winy Maas van MVRDV over. De eeuwige rebel van de Nederlandse architectuur heeft een reputatie hoog te houden. Hij joeg de buren tegen zich in het harnas met het knaloranje kantoor voor Studio Thonik in Amsterdam (later groen overschilderd), ontwierp de omstreden Glazen Boerderij in zijn geboortedorp Schijndel en bracht Rotterdam in het wereldnieuws met de Markthal. Nu heeft hij een conversation piece voor de Amsterdamse wijk IJburg gecreëerd: een gebouw als een rode Barbapapa, dat tennisclubhuis, tribune en uitkijkpunt ineen is.


Een ironisch statement, zo zou je het ook kunnen zien, een 'typisch' IJburgse bakstenen doos. Als een stuk kauwgom heeft Maas die doos uit elkaar getrokken, het bolle dak is omgevormd tot een trappartij, de gevels zijn voorzien van een dikke laag polyurethaan. Zelf noemt Maas het ontwerp een 'ondersteunend commentaar' op de vinexwijk.


Toegegegeven, IJburg is saai. Al die brave blokken, keurig gerangschikt op een stedenbouwkundig grid. En er viel weinig te beleven. Vijftien jaar nadat de eerste huizen zijn opgeleverd, heeft de wijk nauwelijks vrijetijdsvoorzieningen. De tijdelijke projecten die op braakliggende terreinen tot stand kwamen, zoals de Urban Campsite en De Boerderij, zijn vooral te danken aan de economische crisis. Het maakt het nieuwe clubhuis, dat de keet vervangt waarin TC IJburg (sedert 2008) de afgelopen jaren bivakkeerde, extra welkom.

Monochroom kleurgebruik

Dat de tennisvereniging bij MVRDV terecht kwam, is niet toevallig. Ze wilden iets anders dan anders (en Maas' zwager is bevriend met voormalig clubvoorzitter Roy Dackus). Meer dan een sportkantine zagen ze een 'huiskamer' voor zich, met een haard, een kinderhoek en een (gastro)bar. Een modern, spraakmakend gebouw, dat - bij gebrek aan historie - IJburgers een reden zou geven om lid te worden. Die reputatie is er nu. Beelden van de nieuwbouw gingen de hele wereld over.


De verleidingskracht van het ontwerp schuilt in het monochrome kleurgebruik: de tien tennisbanen, de omringende hekwerken en het clubhuis zijn in hetzelfde gravelrood gedompeld. Vanaf de brug naar het Rieteiland knalt het complex je tegemoet. Het signaal is duidelijk, hier gebeurt iets.


De banen heeft de architect zo geordend, dat het clubhuis pal tegenover het centre court ligt, met de tribune op de zon. Het enorme venster dat door het oprekken van het dak als vanzelf aan de noordzijde is ontstaan, laat veel daglicht binnen en biedt uitzicht over het IJsselmeer. In contrast met de futuristische kunststofhuid, is het interieur volledig bekleed met houten latten, die de warme sfeer van een blokhut ademen. De intimiteit wordt versterkt door het hangende dak, dat de grote ruimte 'breekt', terwijl de constructie naar de andere kant omhoog rijst, wat het gebouw iets groots geeft.

Bouwen als barbapapa

Daar waar het tennisclubhuis nog het uiterlijk heeft van Barbapapa, gelooft architect Winy Maas dat gebouwen zich in de toekomst ook als zodanig gaan gedragen. De afgelopen jaren onderzocht hij met The Why Factory, de denktank die MVRDV samen met TU Delft oprichtte en die door Maas wordt geleid, de mogelijkheden om een elektronisch aanstuurbaar nanomateriaal te ontwikkelen. Met dit 'kneedbare' materiaal wordt het niet alleen mogelijk om muren, vloeren, trappen, deuren en meubels te maken hoe en wanneer jij dat wilt, maar ook om deze - huub, huub, barbatruuk - van vorm te laten veranderen. De uitkomsten van het onderzoek zijn gebundeld in het boek Barba - Life in the Fully Adaptable Environment, dat binnenkort verschijnt bij uitgeverij nai010.

Rookkanaal

Op detailniveau is het minder indrukwekkend. Zo steekt het rookkanaal van de haard nogal knullig door het getrapte dak. Hoewel Maas het 'steeds leuker vindt om te bouwen', blijft MVRDV een bureau van concepten. Ze braken door met een Expo-paviljoen als een 'sandwich' van landschappen, bedachten varkensflats (als alternatief voor megastallen) en een bibliotheek in de vorm van een boekenberg. Spannende en vernieuwende ideeën, maar er zit ook een risico aan de methode MVRDV: de 'plot' wil de gebouwde werkelijkheid nog wel eens overtreffen. De Glazen Boerderij in Schijndel is een goed voorbeeld. Als verhaal is deze collage van historische Brabantse langgevelboerderijen, 'gevangen' in een glazen huid, buitengewoon fascinerend. In realiteit is het een levenloos object.

Hier is het andersom. Het concept - kantinegebouw wordt publieke loungebank - is relatief gewoontjes. En dat past; dit stuk stad vraagt niet om een revolutie, en 'met een gebouw kun je de wereld niet veranderen', weet Maas inmiddels. IJburg heeft wel degelijk meer dan een tennisclubhuis gekregen: een adres, dat in menig adresboekje genoteerd staat.

Met kneedbaar materiaal bouwen? Volgens architect Winy Maas is dat geen sprookje.

The Couch. Architectuur. The Couch, clubhuis voor Tennisclub TC IJburg, 2008-2015 Architect: MVRDV. Zandzeggestraat 1, Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden