Claus' toverwoord 'feeëriek' redt voorstelling van Het Toneel Speelt

'Het geloof dat Het Toneel Speelt iets met dit volkse toneel heeft, vervliegt naarmate het stuk voortkabbelt. Misschien had De Verlossing gespeeld moeten worden door De Trust, of door Vlaamse toneelspelers....

Van onze verslaggever Hein Janssen

Zo luidde het slot van de recensie in de Volkskrant van De Verlossing, het nieuwe toneelstuk van Hugo Claus dat op 26 augustus van dit jaar in première ging. Op 23 december heeft na 82 speelbeurten en 50 duizend bezoekers de laatste voorstelling plaats van een opmerkelijk aangepaste productie.

'Kom nog een keer kijken, zo aan het eind van de rit, de acteurs hebben het stuk overgenomen en nu is de voorstelling zoals we vinden dat hij moet zijn'. Hans Croiset, artistiek leider van Het Toneel Speelt, vraagt met enige schroom aan de criticus om zijn Verlossing een tweede kans te geven.

Twee keer gaan kijken naar één en hetzelfde stuk, in een druk jaargetijde met talloze premières, dan moet er wel een dwingende reden zijn. Die reden is er.

Croiset: 'Tijdens de repetities bleek een groot verschil van inzicht tussen regisseur Albert Lubbers en de spelers. Tot en met de première hebben we een opperste poging gedaan om de twee visies op het stuk bij elkaar te brengen. Dat is niet gelukt.'

Croiset en zijn spelers zagen tijdens hun moeizame worsteling het licht toen Hugo Claus in hoogst eigen persoon een repetitie bijwoonde en het toverwoord 'feeëriek' uitsprak. Zo had hij zijn stuk bedoeld, feeëriek, terwijl Lubbers koerste op een heus gootsteendrama vol verloederde mensjes die van hun zure soep slurpten.

Tijdens de première van De Verlossing speelden Annet Niewenhuijzen, Anne-Wil Blankers, Will van Kralingen, Paul Hoes en Hans Croiset volkse, haast ordinaire types die eerder aan de stumperds van Werner Schwab deden denken dan aan Hugo Claus. Het klopte gewoon niet, Annet Nieuwenhuijzen als rochelende soepjurk-madam.

Croiset: 'Een paar dagen na die moeizame première kwam Lubbers naar ons toe met zijn aantekeningen, las ze aan ons voor en zei: nu ga ik weg, nu is de voorstelling van jullie. We zijn toen onmiddellijk aan het werk gegaan. In overleg met ontwerper Paul Gallis is het decor eruit gehaald: weg muur, weg bewegende vloer. Vervolgens zijn we iedere dag anderhalf uur eerder naar het theater gegaan en hebben we het stuk zinnetje voor zinnetje opnieuw gerepeteerd - met dat woord feeëriek in het hoofd.'

Op zo maar een doordeweekse avond in het doordeweekse theater De Vest in Alkmaar is het gehoest en gerochel in de zaal haast nog overtuigender dan dat van hoofdrolspeelster Nieuwenhuijzen. Maar in haar spel worden het gezwoeg en de uiteindelijke victorie van de spelersgroep nog het best geïllustreerd. Ze is geen chique actrice meer die een volkswijf speelt, maar een chique actrice die een chique mevrouw speelt die tegen haar wil in de goot is beland.

Nieuwenhuijzen trekt de sluier die over het stuk hing weg. Het zwaar aangezette realistische volkstoneel is een absurdistisch sprookje geworden over uitgekotste mensen, gevangen tussen een kippenren en een autosnelweg. Een meesterwerk is het nog steeds niet en zal het ook nooit worden. Maar de acteurs van Het Toneel Speelt hebben het theater als levende kunstvorm een dienst bewezen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden