FilmrecensieCitizen K

Citizen K doet een niet altijd even geslaagde poging de Russische Icarus te duiden ★★★☆☆

Michaïl Chodorkovski wordt voor de rechter gedaagd en uiteindelijk verbannen. Beeld null
Michaïl Chodorkovski wordt voor de rechter gedaagd en uiteindelijk verbannen.

Van briljante Russisch-Joodse student van eenvoudige komaf tot oliemiljardair en van (politiek) gevangene in Siberië tot banneling in Londen, dat het leven van oud-Yukos topman Michaïl Chodorkovski (56) voldoende stof biedt voor een intrigerend documentaireportret stond bij voorbaat vast – zeker in de handen van routinier Alex Gibney. 

De ruim twee uur lange documentaire van de Amerikaanse Oscarwinnaar (voor Taxi to the Dark Side) voert dwars door de recente en tumultueuze Russische geschiedenis, van het bloederige ‘gangsterkapitalisme’ in de jaren negentig tot het modern tsaristische staatsbestuur van nu. Toen de staatsbedrijven na de val van de Sovjet-Unie privatiseerden, bemachtigde entrepreneur Chodorkovski in een snoeiharde, Wild West-achtige strijd de Siberische olievelden, de Russische kroonjuweel. 

Als oligarch ontwikkelde de ingenieurszoon (dan de rijkste Rus op aarde) een opportunistisch politiek geweten, maar zijn reformistische idealen botsten met de zienswijze van president Poetin. De potentatenstrijd werd vlot beslecht: échte macht zetelt in het Kremlin. Poetin zette Chodorkovski tien jaar vast, op basis van een flutaanklacht. En sinds zijn vrijlating deelt de onschadelijk gemaakte oud-Yukos topman en filantroop vanuit Londen speldenprikjes uit, door enkele (soms dubieuze) politieke tegenstrevers van Poetin te ondersteunen.  

Citizen K laat diverse Chodorkovski-kenners aan het woord, om de gevallen oligarch te duiden. Dat is geen sinecure, want diens verleden is schimmig. Het eigenbelang van de razend slimme en meedogenloze ondernemer valt vaak samen met zijn Rusland-verbeterende intenties.

Meerwaarde van de documentaire is de royale aanwezigheid van Chodorkovski-duider Derk Sauer, die verkocht ooit een stukje van zijn Russische mediabedrijf aan de Rus, om zich zo te beschermen tegen mogelijke louche types. Sauers anekdoten en typeringen, opgediend met z’n amusante quasi-volkse verteltrant, zijn inzichtelijker en kleurrijker dan die van de de overige, formelere pratende hoofden die Gibney aan het woord laat. ‘Hij wil Jezus zijn’, besluit Sauer, ‘maar hij heeft een verleden.’

★★★☆☆

Documentaire

Citizen K

Regie Alex Gibney.

128 min., in 14 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden