Recensie Theater

Cinema gaat over normale mensen die normale dingen doen in verstikkend normale dorpen (twee sterren)

Het verstikkende realisme waarin de besluiteloze personages van Cinema vastzitten, toont waarom Annie Baker met Tsjechov wordt vergeleken. In de onbewerkte en integrale Nederlandse versie ebt de spanning echter te vaak weg.

scene uit Cinema van Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater Beeld Sanne Peper

Ook al bezoekt u heus weleens een theater, toch is de kans groot dat u nog nooit van Annie Baker hebt gehoord. En dat terwijl de redelijk jonge (1981), Amerikaanse toneelschrijver toch als de Tsjechov van de 21ste eeuw wordt aangeprezen. Die kent u natuurlijk wel. Bakers werk wordt in de Amerikaanse pers omschreven als ‘rijk’, ‘clever’ en ‘razend naturel’, en gaat bijna altijd over normale mensen die normale dingen doen in verstikkend normale dorpen. Het wordt gespeeld tot in de Londense West End. In 2014 won Baker een Pulitzer Prize voor het toneelstuk The Flick. Ze won ook andere belangrijke Amerikaanse prijzen en schreef inmiddels acht toneelteksten.

Het was dan ook hoog tijd dat haar werk ook eens in Nederland te zien zou zijn. Regisseur Jeroen De Man kreeg The Flick te lezen en was zo onder de indruk dat hij besloot het stuk, onbewerkt en integraal, op het repertoire te zetten bij Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater, de coproducerende groepen waarvoor hij zijn werk maakt. Actrice en parttime vertaler Ariane Schluter is verantwoordelijk voor de vertaling. De titel The Flick veranderde voor het gemak in Cinema.

scene uit Cinema van Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater Beeld Sanne Peper

Het gaat over drie lichtelijk lethargische medewerkers van een arthousebioscoop, twee schoonmakers en een projectionist, die hun uren, dagen, levens slijten in het donker van de bioscoopzaal. Ze vegen popcorn op, babbelen over films en acteurs en doen vooral hun best om emoties en trauma’s op te kroppen. Tsjechoviaans is het verstikkende realisme waarin de besluiteloze personages vastzitten. De dromen van Sam (Mark Kraan) en Roos (Eva Laurenssen) lijken hun best tijd te hebben gehad, net als het aftandse zaaltje waar ze werken.

scene uit Cinema van Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater Beeld Sanne Peper

Maar als op een dag nieuweling Avery (Emmanuel Ohene Boafo) verschijnt, leeft de hoop (op liefde en vriendschap) weer even op. Tegelijkertijd maakt de moderne tijd zijn opwachting in dit anachronistische gezelschap, als de baas van de bioscoop besluit de overstap te maken van film naar digitaal, en dus de functie van de projectionist overbodig wordt. Maar wie denkt dat deze ontwikkelingen het vuur in deze mensen weer doen ontbranden, komt bedrogen uit. De sfeer is en blijft weemoedig. Baker laat zien hoe mensen leren omgaan met een leven vol teleurstellingen. Herkenbaar, zeker. Maar de vraag is: blijft dat drie uur lang leuk om naar te kijken? Want zo lang duurt de voorstelling als je de tekst integraal speelt.

scene uit Cinema van Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater Beeld Sanne Peper

Jeroen De Man, die de laatste jaren furore maakte met beeldende, iconoclastische regies van sterk bewerkte klassiekers, wilde het dit keer eens anders aanpakken. ‘Elke pauze, elke veegbeweging en elke terloopse opmerking werd gerepeteerd’, staat in het programmaboekje te lezen. Dat is gedaan om de ‘realistische nonchalance’ te bewaren. Logisch, als je elke niet ter zake doende opmerking, grap en non sequitur zou schrappen, zou je geen tekst meer overhouden. Daar gaat het juist om.

Maar Baker is (nog) geen Tsjechov, dat wordt langzaam duidelijk tijdens het kijken naar Cinema. De grapjes zijn best leuk, maar wat er uiteindelijk voor deze mensen op het spel staat, is niet duidelijk genoeg. De overgang naar digitaal, een terloops bekende zelfmoord, een onbeantwoorde liefde, het wordt allemaal even aangestipt. Maar veelzeggend is de opmerking die Sam op een gegeven moment tegen Avery maakt: ‘Weet je, het kan me geloof ik niet zo veel schelen.’ 

De spanning ebt te vaak weg, bijvoorbeeld als er een lange brief wordt voorgelezen, horoscopen worden geanalyseerd of wéér een nieuwe medewerker wordt ingewerkt. Deze enscenering doet vooral verlangen naar wat er was gebeurd als De Man wél zijn ongebreidelde fantasie op de tekst had losgelaten.

Cinema van Annie Baker door Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater, regie Jeroen de Man. Gezien: 13/10, tournee t/m 20/12.

Six Degrees Of Kevin Bacon

Personages Sam en Avery spelen in dit stuk een spel dat Six Degrees Of Kevin Bacon heet, waarmee ze hun filmkennis testen en tonen. Het spel gaat ervan uit dat alle (Amerikaanse) acteurs via hun rollen in maximaal zes stappen gelinkt kunnen worden aan de acteur Kevin Bacon. Bacon zelf initieerde het spel toen hij in 1994 in een interview zei dat hij inmiddels met iedereen in Hollywood had gewerkt of anders met iemand die met diegene had gewerkt. Neem bijvoorbeeld Elvis Presley, die kan in twee stappen:

- Elvis Presley speelde in Change of Habit (1969) met Edward Asner.
- Edward Asner speelde in JFK (1991) met Kevin Bacon.

Het spel hoeft overigens niet per se met Kevin Bacon gespeeld te worden. Neem bijvoorbeeld Sophia Loren en Arnold Schwarzenegger, in vier stappen:

- Sophia Loren speelde in Prêt-à-Porter (1994) met Julia Roberts.
- Julia Roberts speelde in Pretty Woman (1990) met Richard Gere.
- Richard Gere speelde in Brooklyn’s Finest (2009) met Wesley Snipes.
- Wesley Snipes speelde in The Expendables 3 (2014) met Arnold Schwarzenegger.

scene uit Cinema van Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater Beeld Sanne Peper
scene uit Cinema van Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater Beeld Sanne Peper
scene uit Cinema van Toneelgroep Oostpool en Het Nationale Theater Beeld Sanne Peper
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden