Cinema en de beurs

Bubbels, schommelingen en crashes: films over de financiële wereld zijn niet eenvoudig te maken en ook niet altijd eenvoudig te volgen. Daarom gooit The Big Short het over een andere boeg.

Steve Carell en Ryan Gosling in The Big Short.

Films over de financiële wereld? Moeilijk genre, vinden regisseurs, omdat verhalen over hypotheken, obligaties, formules en modellen zich nou eenmaal niet direct in de pakkendste beelden laten gieten. Adam McKay, regisseur van het geslaagde The Big Short, zei half december tegen The Economist dat hij ver wilde blijven van de zakelijke, sombere huisstijl die de 'financiële cinema' in zijn ogen hanteert. Missie geslaagd: zijn film oogt nerveus en springerig, als een documentaire die je het gevoel geeft ooggetuige te zijn van de complexe instorting van het financiële systeem, in aanloop naar de kredietcrisis van 2008.

Zijn die andere films dan inderdaad zo zakelijk en somber? Wij bekeken nog eens de belangrijkste beursfilms - van voor én na de crisis van 2008 - en noteerden de overeenkomsten, verschillen en opvallendste kenmerken.

Recensie (****)

The Big Short is een volbloed acteursfilm. Lees hier de recensie.

Trading Places

Vorige maand nog werd Trading Places (John Landis, 1983) door de economieredactie van The Guardian verkozen tot de beste film over financiële markten ooit gemaakt. Veel eer voor een satire die grotendeels gaat over een persoonsverwisseling tussen de pedante beurshandelaar Dan Aykroyd en straatboef Eddie Murphy, maar vooruit. De wijze waarop een ordinaire weddenschap tussen de gecorrumpeerde broers aan het hoofd van het handelsbedrijf de verwisseling in gang zet, is goed gevonden. En het klopt dat de financiële wereld zich zonder veel moeite laat bekijken als een op hol geslagen casino. Met de voorspellende waarde van het 33 jaar oude Trading Places is wat dat betreft weinig mis, maar neem het wel met een korrel zout.

Dan Aykroyd en Eddie Murphy in Trading Places.

Opvallend

De strijd tussen Aykroyd en Murphy, die de handen ineenslaan, en de broers wordt uiteindelijk toch gewoon beslecht op de beursvloer. In het New Yorkse World Trade Center zelfs 'In this building it's either kill or be killed', zegt Aykroyd. De broers denken rijk te worden door handel met voorkennis in aandelen sinaasappelsap, maar team Aykroyd-Murphy speelt ze stiekem valse kennis toe en bezorgt ze een megaverlies.

Wall Street

In Wall Street (Oliver Stone, 1987) gaat de handel met voorkennis verder waar Trading Places ophield. Geen grollen hier, maar bloedserieuze aandacht voor de opkomst en ondergang van ambitieus beursgroentje Bud (Charlie Sheen), die geheime informatie over het bedrijf van zijn vader doorspeelt aan leermeester Gordon Gekko (Michael Douglas) en zo in een oogwenk miljoenen verdient. Daryl Hannah vleit zich aan zijn voeten de gewillige vrouw als trofee is in beursfilms een terugkerend fenomeen. Tot de laatste snik laat Bud zich leiden door puur opportunisme: hij komt pas tot inkeer als Gekko in het pensioen van zijn vader dreigt te vissen.

Michael Douglas in Wall Street

Opvallend

Douglas won een Oscar voor zijn vertolking van het ultieme financiële kwaad, zijn speech over hebzucht als de grote drijvende kracht achter het menselijk bestaan is memorabel. Geheel in tegenstelling tot de aanklacht tegen de graaicultuur die regisseur Stone voor ogen stond, groeide Gordon Gekko daarop uit tot een rolmodel voor een generatie gesjeesd, opportunistisch beursvolk dat de wereld twee decennia later in een crisis zou storten.

American Psycho

De filmversie van American Psycho (Mary Harron, 2000) bood een qua seks en geweld afgezwakte variant op Bret Easton Ellis' roman uit 1991, maar de inhoud bleef overeind. Over de werking van de markt ging het allesbehalve, over de volstrekt van de realiteit losgezongen, hypermaterialistische levensstijl van de piepjonge, aalgladde jongens die er hun miljoenen verdienen des te meer. Onder hen bevindt zich de door Christian Bale gespeelde Patrick Bateman, die zijn werk voor een investeringsbank op Manhattan combineert met een verslavende moordzucht. Waar een man als Gordon Gekko ongelukkigen indirect de afgrond in drijft, gebruikt deze Bateman een glimmende bijl. Jaren later vertelde Ellis dat hij Bateman destijds bedacht vanuit een gevoel van vervreemding over zijn eigen jachtige, op materiële zaken gerichte leven. De toch vrij nadrukkelijk aanwezige seriemoordenaarsplot kwam later en lijkt in eerste instantie een metafoor voor de gekte die Batemans zelfverrijking mogelijk maakt.

American Psycho.

Opvallend

Nadat een musicalversie van de roman in 2013 in Londen werd opgevoerd, gaat vanaf april dit jaar Broadway voor de bijl.

Win/Win

Deze krant omschreef het Nederlandse Win/Win (Jaap van Heusden, 2010) in een interview met de regisseur tijdens de première op het filmfestival van Rotterdam als 'de eerste Nederlandse film over de kredietcrisis'. De gelijkenis tussen het relaas van de jonge, zeer intelligente en geïsoleerd levende beurshandelaar Ivan (Oscar van Rompay) en de crisis van 2008 berustte echter op toeval, biechtte de regisseur in het vraaggesprek op. Zijn verhaal over een onervaren handelaar die blijft winnen terwijl de investeringsbanken verlies op verlies stapelen, bedacht hij voor de banken daadwerkelijk bij bosjes vielen. 'Dat leek mij een sprookjesachtig gegeven in het bloedbad van de crisis. Maar tijdens de research bleek het geen sprookje te zijn.'

Win/win

Opvallend

Voor het eerst in de beursfilmgeschiedenis wordt een handelaar niet als schreeuwerig alfamannetje, maar als sociaal onhandig cijfergenie geportretteerd.

Margin Call

De eer van de eerste echte kredietcrisisfilm gaat naar Margin Call (J.C. Chandor, 2011). De gedeeltelijke ontmanteling van een grote Lehmann Brothers-achtige investeringsbank die op het punt staat failliet te gaan, gedurende een doorwaakte periode van 36 uur, wordt geserveerd als stijlvolle en razendspannende thriller. Het gebouw waarin onder anderen Kevin Spacey en Jeremy Irons discussiëren over wat en hoe er te redden valt, lijkt in enkele scènes mooi overgeleverd aan ongrijpbare machten, als hoog boven het hoofd van de jonge jongen die de reusachtige verliespost voor het eerst ontdekte, de opperbazen hun helikopter laten landen op het dak.

Margin Call.

Opvallend

De film speelt zich merendeels af bij nacht. Het witblauwe licht suggereert een eigen, gesloten realiteit, als uitvergroting van de bubbel waarin het bedrijf ook overdag het zicht op de werkelijkheid verloor.

The Wolf of Wall Street

De echo van Wall Street klinkt stevig door in het verder niet aan Oliver Stones film gerelateerde The Wolf of Wall Street (Martin Scorsese, 2013). Wederom is er een beursgroentje (Leonardo DiCaprio) die van een ervaren handelaar (Matthew McConaughey) leert hoe jezelf te verrijken door klanten te naaien. Scorsese zet vol in op de excessen van het handelsleven, de vrouwen en de drugs, in een virtuoze stijl. Hij baseerde zijn film op de opschepperige, in de gevangenis geschreven memoires van de voor aandelenzwendel veroordeelde Jordan Belfort. Die ging na ontslag bij het echte Wall Street met wat vrienden op eigen houtje zo ploertig te werk, dat komedie de boventoon voert.

The Wolf of Wallstreet

Opvallend

Hele scènes trekt Scorsese uit voor de verbeelding van Belforts verslaving aan het slaapmiddel Quaalude, wat de carnavaleske stemming (en bijbehorende zwarte gaten in het geheugen) extra dik onderstreept.

Onvoorstelbaar

'Het is eigenlijk onvoorstelbaar dat de grootste instorting van de economie sinds de Grote Depressie alweer bijna vergeten lijkt. Zo veel problemen zijn nooit opgelost en er worden zo veel onwaarheden verkondigd. Dus, ja, met de presidentsverkiezingen op komst hoop ik dat The Big Short de discussie weer kan aanzwengelen.' Aldus Adam McKay, de Amerikaanse regisseur van het voor vijf Oscars genomineerde The Big Short, in een interview met The Hollywood Reporter.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden