Graphic Novel Rusty Brown

Chris Ware schept in zijn graphic novel een stel Amerikaanse losers om van te houden

Rusty Brown is het eerste deel van een imposant vierluik van de Amerikaanse cartoonist.

De graphic novel Rusty Brown van Chris Ware. Beeld Studio V

Al op pagina 15 van de lijvige graphic novel Rusty Brown heeft vader William ‘Woody’ Brown zijn eerste identiteitscrisis. ‘Dit huis, deze vrouw, dit kind... wie zijn het?’ In een vlaag van paniek herkent hij zijn eigen gezin niet meer. Of hij wil het niet meer kennen, dat kan ook. Wacht eens even? Deze verzuchting lijkt wel wat op de tekst van de klassieke pophit Once in a Lifetime van Talking Heads.

Geen toeval, natuurlijk. In zijn werk gebruikt de Amerikaanse auteur en tekenaar Chris Ware (51) alles wat hem maar van pas komt. Dat was al zo bij eerdere uitgaven als Jimmy Corrigan: The Smartest Kid on Earth (2001) en Building Stories (2012), en met zijn nieuwste ‘stoeptegel’ Rusty Brown is het niet anders. Popcultuur, maar ook James Joyce en Moby-Dick. Plus heel veel jeugdherinneringen. Ware voegt alles samen tot een ongeëvenaard amalgaam van verwijzingen, situaties en emoties. Overkoepelend thema: de jacht op geluk door de hoofdpersonen. Of beter: het onvermogen tot het vinden ervan.

De plaats van handeling is een schooltje in Ohama, Nebraska. Het jaar is 1975, en we volgen de lotgevallen van:

Rusty Brown. Een 8-jarig jongetje met een levendige fantasie. Hij denkt dat hij is toegerust met een absoluut gehoor, noemt zich Ear Man, en vermoedt dat hij de wereld moet redden. Zoveel vertelt hij ook zijn beste vriendje Chalky White.

Vader Woody Brown. Hij geeft les op de school, maar ambieerde een carrière als sciencefictionschrijver. Ooit publiceerde hij voor niemand in het bijzonder een kort verhaal over een missie naar Mars.

Jordan ‘Jason’ Lint. Het ettertje van de klas, een rijkeluiszoontje. Hij mag graag Rusty Brown pesten, en droomt van een carrière als rockster.

Juf Joanne Cole. Vol goede bedoelingen, maar ook zij slaagt er niet in het grote geluk te vinden.

Beeld Studio V

In het boek hebben ze alle vier een eigen episode, waarin hun levens door middel van flashbacks en flashforwards verder worden uitgediept. Voor de onderlinge samenhang banjeren de hoofdpersonen als bijfiguren door andermans afleveringen heen. Ware voert zichzelf trouwens ook op, als een excentrieke tekenleraar vol hoogdravende teksten over de portee van kunst en filosofie. Hij had nog een eikel nodig, vertelde Ware onlangs in interviews.

Die licht absurdistische toon gebruikt hij ook in zijn tekeningen. Vaak met een strakke kadrering, als was het een strip van Mondriaan, inclusief de primaire kleuren van De Stijl. Om daar vervolgens met volle popartspreads à la Lichtenstein weer moeiteloos van af te wijken. Andere techniek: het uit de speelfilm geleende splitscreen. Terwijl de vertelling gewoon doorloopt, begint onder aan de pagina’s alvast een nieuwe verhaallijn. En uiteindelijk komen ze allemaal samen op dat schooltje in Ohama, Nebraska, de geboorteplaats van de schrijver.

Beeld Studio V

Ondertussen is het getob niet van de lucht. Het leven in deze middelgrote stad in het Amerikaanse midwesten mag ogenschijnlijk voortkabbelen, dat wil nog niet zeggen dat de Grote Gevoelens aan de bewoners voorbij gaan. Koppijn en hartzeer over verloren liefdes. Verdriet over het moeten afstaan van een kind. Alledaags racisme, waar de zwarte juf Joanne tegenaan loopt. De angst voor ouderdom. Sociaal isolement. Wel anders willen, maar niet kunnen. Tijdens het lezen schieten je de personages uit de korte verhalen van Raymond Carver te binnen: die beginnen ook steevast als opgewekte mensen met goede intenties, voordat de hele zaak alsnog spaak loopt.

Zo komt er nogal wat ter sprake in Rusty Brown. Het maakt de hoofdpersonen tot volwaardige romanfiguren. Precies wat je van een graphic novel voor volwassenen mag verwachten, natuurlijk. Door de universele herkenbaarheid van de vaak pijnlijke situaties hebben we al snel met de protagonisten te doen. Piekert vader Woody Brown nog even verder: ‘Ik breng mijn leven slapend door. Er gaan hele dagen, weken, maanden voorbij waar ik geen verklaring voor heb, of die ik me kan herinneren. Ik heb al twintig jaar geen echte liefde gekend. Wegrijden. Gewoon alles achter laten...’

Oei, oei, en dit is nog maar deel 1. Zo’n twintig jaar aan gewerkt, flarden ervan verschenen eerder als feuilleton in kranten als Chicago Reader en de Acme Novelty Library, een stripperiodiek die door Chris Ware in eigen beheer wordt uitgegeven. Nu komt dat vierluik met 358 pagina’s uit in een verzamelband, maar aanvankelijk stond de auteur een dubbele lengte voor ogen. Uit angst dat het boek dan a) niet meer te tillen zou zijn en b) er over twintig jaar misschien wel helemaal geen boeken meer op papier verschijnen, besloot hij nu maar vast deel 1 uit te brengen. Zijn meesterproef kun je het ook noemen. Het plezier waarmee het gemaakt is, spat van de pagina’s af. Net als het mededogen. Ware schetst ons een stelletje losers om van te houden.

Chris Ware: Rusty Brown. Concerto Books; 358 pagina’s; € 39,99. 

Beeld Studio V

The Smartest Kid on Earth

Chris Ware werd op 28 december 1967 geboren in Omaha in de Amerikaanse staat Nebraska. Hij begon eind jaren tachtig met tekenen voor The Daily Texan, het studentenblad van de universiteit van Austin. Hij werd ontdekt door Art Spiegelman (Maus), destijds uitgever van het invloedrijke stripblad Raw. Sinds het veelbekroonde beeldverhaal Jimmy Corrigan: The Smartest Kid on Earth (2001) geldt Ware door zijn omvangrijke thematiek en zijn eclectische stijl als een van de belangrijkste namen binnen het veld van de Amerikaanse graphic novel. Net als de door hem bewonderde Joost Swarte tekent Chris Ware regelmatig covers voor The New Yorker, inmiddels 25 in totaal. Hij woont tegenwoordig in Chicago.

Beeld Studio V
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden