Interview

Chris Kijne: ‘In de Bobcast proberen we zo dicht mogelijk bij Bob Dylan zelf te komen’

Radiomaker Chris Kijne (68) houdt van Met het oog op morgen én van Bob Dylan, over wie hij een grote podcastserie maakte die 23 mei eindigt en op 21 wordt uitgeluid met een speciale uitzending op NPO Radio 1.

Chris Kijne
 Beeld Frank Ruiter
Chris KijneBeeld Frank Ruiter

Lay, Lady, Lay of The Times They Are a-Changin’?

The Times They Are a-Changin’. Waarmee we meteen op een probleem stuiten, namelijk met de vervolgvraag: wat is de beste Dylan-song? Met Lars Hulshof, een dierbare collega van Met het oog op morgen, heb ik nu 24 Bobcasts gemaakt (podcasts van anderhalf uur met interviews met bekende en onbekende Dylan-fans, red.). Als we daar één ding van hebben opgestoken, is het dat je niet kunt zeggen welke song de beste is: het zijn appels en peren.

‘Maar toen ik op mijn 13de kennismaakte met The Times They Are a-Changin’ was dat een levensveranderende ervaring. Mijn ouders waren brave christensocialisten die in Bussum tussen de VVD-stemmers woonden. Na het horen van de zinnen Come senators, congressmen / Please heed the call / Don’t stand in the doorway / Don’t block up the hall was ik ineens trots op het PvdA-bord dat in onze tuin stond. Wij zetten ons af tegen de zittende macht.

‘Op 24 mei wordt Dylan 80. Drie dagen daarvoor presenteren we ter afsluiting op NPO Radio 1, van 20.30 tot 23.00 uur een groot Bob-fest met veel live muziek en nóg meer ouwehoeren over Bob. En natuurlijk proberen we zo dicht mogelijk bij Dylan zelf te komen, dus we hopen op een heel verrassende laatste Bobcast.’

Met het oog op morgen of het Marathoninterview?

Met het oog op morgen. Dat iedere maandag presenteren is voor mij de radiohemel, het is een instituut dat al 45 jaar bestaat. De uitzending begint om 23.00 uur, als de radio op zijn intiemst is. Dat gaat terug naar mijn eigen jeugd, waarin ik stiekem met oortjes in naar mijn zelfgebouwde Pionier-radio van Philips lag te luisteren.

‘Een uitzending is geslaagd als het een mooie mix is van informatieve onderwerpen. Dus met buitenlandjournalistiek, mijn grootste liefde. Met binnenland, dat mag Haagse journalistiek zijn. Iets cultureels, zoals een gesprek met een schrijver. En een mooi persoonlijk gesprek, bijvoorbeeld met een slachtoffer van de Toeslagenaffaire. Als ik dan het gevoel heb dat ik échte gesprekken heb gevoerd en geen vragenlijstje heb zitten afwerken – ja, dat is het mooiste.

‘Het Marathoninterview was ook geweldig. Mijn eerste was in 1990 met journalist Jan Blokker, die ik vijf uur sprak. Je zou denken dat je na een tijdje wel uitgepraat bent, maar ieder antwoord roept nieuwe vragen op en dat gaat zo eindeloos door. Het programma bestaat nog, maar ik heb er al een aantal jaren geen meer gepresenteerd; goed dat er ruimte komt voor nieuwe stemmen.’

Chris Kijne
 Beeld Frank Ruiter
Chris KijneBeeld Frank Ruiter

Bussum of Amsterdam?

‘Amsterdam. Een cultureel rijke stad met de intimiteit van een dorp. Ik woon in de natuur in de stad, in Durgerdam, op fietsafstand van het Amsterdamse centrum. Mooier kan wat mij betreft niet. Voor ons huis kijken we uit over de IJdoornpolder, met scholeksters, ganzen en grutto’s. En achter ligt Ransdorp. ‘De vierkante toren van Ransdorp in de verte en de rij van nietige huisjes aan weerszijden ervan, ze scheidden zo node van de dag, dat ’t was alsof ’t na deze schemering niet licht meer zou worden’, om met Nescio te spreken.

‘In Bussum gebeurde natuurlijk niks. Ik ging naar de Gooische Hockey Club, maar droeg geen broek met omslag en mijn brogues kwamen van het Amsterdamse Schoenhuis. Nou, daar trokken ze hun neus voor op. Ik voelde me een buitenbeentje, liet rond mijn 15de mijn haren groeien en ging blowen in de Hilversumse club Utopia.

‘We woonden in Bussum in een huis van het Nederlands Bijbelgenootschap, waar mijn vader werkte als Bijbelvertaler. Hij was theoloog en classicus en gaf internationale workshops in Afrika, Latijns-Amerika, Indonesië. De brieven die hij schreef en die mijn moeder voorlas: ik weet zeker dat die mijn buitenlandliefde hebben gewekt. Een aantal weken geleden vertelde een Bijbelvertaler me in Het oog dat zijn naam nog steeds bekend is in Malawi. Ontroerend.

‘Mijn ouders stemden PvdA, maar waren wel religieus, gingen ’s zondags naar de kerk. Aan het eind van mijn vaders leven heb ik hem gevraagd of hij teleurgesteld was dat ik niet meer geloofde. ‘Nee’, zei hij. ‘Want als ik zie hoe je in het leven staat en waarover je je druk maakt – dat zijn dezelfde dingen als waar het ons in het geloof om gaat.’ Dat vond ik fijn om te horen.’

Op de bank of op de barricade? (1)

‘Tegenwoordig op de bank, vroeger op de barricade. In 1968 stond ik, mede geïnspireerd door Dylan, met mijn leraar wiskunde op de markt in Bussum met folders waarin we uitlegden dat Eugene McCarthy de Democratische voorverkiezingen van Hubert Humphrey moest winnen, omdat hij nóg feller tegen de Vietnamoorlog was. Met Kerstmis deed ik met een klasgenoot mee aan een actie tegen de honger in Afrika, waarbij we de kerstmaaltijd oversloegen. ’s Avonds bakte mijn moeder dan eieren.

‘In de jaren zeventig aan de VU in Amsterdam was ik, tussen het blowen en bier drinken door, actief in de studentenbeweging. Die was toen nauw verbonden met de CPN (Communistische Partij Nederland, red.). Ik was zelf geen lid, maar zat er ideologisch wel dicht bij. Ik had ook posters van Mao en Lenin op mijn kamer hangen − achteraf gezien natuurlijk een beschamend gebrek aan kennis.

‘Halverwege de jaren tachtig ging ik namens de VPRO Gids voor een festival naar Bratislava, waar ik mijn eerste vrouw ontmoette. Toen verdween mijn laatste restje sympathie voor het reëel bestaande socialisme. Totaal corrupt, crimineel tuig aan de macht.’

Chris Kijne
 Beeld Frank Ruiter
Chris KijneBeeld Frank Ruiter

De beste radiomaker van Nederland of de mooiste stem van Nederland?

‘Natuurlijk ga ik dit allebei niet over mezelf zeggen. Ja, het klopt dat ik door vakgenoten in Vrij Nederland in 2012 ben uitgeroepen tot ‘beste in mijn vak’. Maar hoeveel mensen doen mee aan zo’n verkiezing? Leuk, maar het stelt niets voor.

‘En de mooiste stem van Nederland? Dat is natuurlijk ook onzin. Het is bovendien totaal geen verdienste, ik héb die stem gewoon. Maar laat ik niet vals bescheiden zijn. Sinds een aantal jaren spreek ik audioboeken in en ik kan niet ontkennen dat ik het prettig vind om mezelf terug te luisteren. Lang niet altijd hoor, mezelf horen lachen vind ik vreselijk.

‘Maar er is ook de techniek. Presenteren is voor een deel acteren. Ik weet nog dat ik Peter Snow ooit zag in het BBC-programma Newsnight. Ineens begreep ik hoe het werkte. Ik kan aan jou vragen: ‘Hoe ben je hiernaartoe komen rijden?’ Of: ‘Hóé (slaat op tafel, red.) ben je hiernaartóé komen rijden?’ Veel spannender! Daar ben ik wel steeds beter in geworden, denk ik. Ook een goede les: je moet voor je gevoel nét te langzaam spreken.’

De slimste mens of 2 voor 12?

2 voor 12, daar ben ik mee opgegroeid. Ik ben gek op quizzen, maar vind De slimste mens toch meer entertainment.

‘Ik weet graag veel, maar het lukt me niet om me geobsedeerd met één onderwerp bezig te houden. Daardoor weet ik weinig van veel in plaats van veel van weinig. Als ik dan een quiz zit te kijken, met een koptelefoon op omdat mijn vrouw (boekenuitgever Mizzi van der Pluijm, red.) naast me zit te lezen, roep ik, om mijn kennis te etaleren, het antwoord naar het scherm. ‘Niet doen’, zegt ze dan, waarna ik de antwoorden maar binnensmonds mompel.’

Op de bank of op de barricade? (2)

‘Als radiopresentator geef ik natuurlijk niet voortdurend mijn eigen mening, maar probeer ik wel te doen wat ik belangrijk vind. Ik vind het ongelooflijk leuk om radio te maken − vraag me niet waarom, maar zet mij achter een microfoon en ik ben gelukkig − maar wil ook dingen dóórgeven. Het radioprogramma Bureau buitenland is dan een prachtig platform. De essentie is: laten zien dat mensen ten diepste overal hetzelfde zijn.

‘Verder is Twitter natuurlijk een luie manier van actievoeren. Met enige schaamte zeg ik dat het een onbeheersbare behoefte van me is om in discussie te gaan met rechtse twitteraars als Leon de Winter en Wierd Duk. Ik probeer vooral journalist te zijn, maar de dominee en onderwijzer in mij − de genen van mijn vader, grootvader en overgrootvader − laten zich niet altijd het zwijgen opleggen.’

Amos Oz of John le Carré?

‘Twee reuzen die ik voor Tegenlicht heb geïnterviewd. Ik kies voor Le Carré. ‘Waarom wil je die schrijver van spionagethrillers interviewen?’, zeiden collega’s tegen me. Maar hij is veel meer dan dat: een geweldige denker die zich na de Koude Oorlog heeft heruitgevonden met boeken over de farmaceutische industrie, Congo, het conflict tussen Israël en de Palestijnen.

‘Tijdens het interview zei hij iets dat keihard bij me binnenkwam. Toen de Muur in 1989 viel, was ik met een Slowaakse vrouw getrouwd en heb ik die omwenteling dus min of meer van binnenuit meegemaakt: een week nadat het politbureau van Tsjecho-Slowakije was afgetreden, keken we op het Wenceslasplein naar de latere president Havel.

‘Le Carré zei dat Oost en West in de vier jaar na de val van de Muur een unieke kans hadden om samen een betere wereld te maken. Maar vanuit westers triomfalisme hebben we toen gezegd: de neoliberale democratie heeft gewonnen. Dat heeft geleid tot enorme ongelijkheid, niet alleen tussen maar ook binnen landen. ‘Het grootste verdriet van mijn leven’, noemde Le Carré dit. Dat raakte me diep. Ik ben het zo met hem eens.’

Cv Chris Kijne

1953 Geboren in Bussum

1970-1980 Studie psychologie, Vrije Universiteit

1980-1984 Journalist bij De Gooi- en Eemlander

1984-1988 VPRO Gids

1988-1993 Het Gebouw (radio)

1993-2000 VPRO a/d Amstel (radio)

2000-2008 De ochtenden (radio)

2009-2018 Tegenlicht (tv)

2001-nu Met het oog op morgen (radio)

2013-nu Bureau buitenland (radio)

2020-2021 Bobcast, over Bob Dylan (podcast)

2020-nu NPO Radio 1 Boekenpodcast

Chris Kijne woont in Durgerdam met zijn vrouw, boekenuitgever Mizzi van der Pluijm.

Op vrijdag 21/5 spreken Kijne en Hulshof op NPO Radio 1 van 20.30 tot 23.00 uur met liefhebbers en artiesten in een special over Bob Dylan. De laatste aflevering van de Bobcast is vanaf 23/5 te beluisteren via de podcast-apps.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden