InterviewChris Aalberts

Chris Aalberts loopt al sinds de oprichting mee met FvD. Inmiddels is Baudet niet meer zo blij met hem

Chris Aalberts.Beeld Erik Smits

De onafhankelijk journalist heeft het boek De partij dat ben ik geschreven, over de vorming van  een partij waarin loyaliteit aan de grote leider wordt geëist.

Chris Aalberts is een lange man, met een ruitjeshemd aan en een rugzak van Eastpak op zijn rug. Hij is een nogal opvallende verschijning in een zaal met duizenden FvD’ers die bijna allemaal een jasje dragen en hem sowieso al herkennen van zijn eerdere bezoeken en vele kritische stukjes over de partij op The Post Online.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

‘Hé, Chris, niet zo boos kijken, hè!’, roept een vrouw. Nee, nee, lacht Aalberts. Veel vervelender dan dat wordt het niet vandaag, op het partijcongres in Barneveld van Forum voor Democratie, eind november 2019, waar de Volkskrant met hem meeloopt. Twee maanden eerder kwam de vijandigheid tegen Aalberts tot een hoogtepunt.

Tijdens een bijeenkomst in Rotterdam richtte partijleider Thierry Baudet, niet voor de eerste keer, de aandacht op Aalberts, die erop uit zou zijn de partij ‘stuk te maken’. Aalberts zou rancuneus zijn omdat hij geen plek kreeg op de lijst voor het Europese Parlement, een bewering waar nooit bewijs voor is geleverd. 

Er werd een camera en een spot op Aalberts gericht en Baudet vroeg hem op te staan en de zaal toe te spreken, wat hij weigerde. Meerdere leden achtervolgden hem die dag en probeerden hem te treiteren of verstoren. Een kandidaat-Statenlid van FvD, Sonny Spek, zegde zijn lidmaatschap op vanwege het incident. 

‘Ze zijn genezen’, zegt Aalberts op het partijcongres in Barneveld, twee maanden later. ‘De leden zijn geïnstrueerd om niet tegen me te praten, maar me ook niet meer lastig te vallen.’

Het afgelopen jaar had de Volkskrant een paar ontmoetingen met Aalberts: op het partijcongres, bij het kort geding in maart in Lelystad dat Baudet aanspande tegen het tv-programma Buitenhof wegens een volgens hem onjuiste parafrase, en halverwege oktober, toen Aalberts eindelijk zijn boek De partij dat ben ik af had. Een boek dat, mede door de opeenvolging van FvD-kwesties en opeens sterk dalende zetelaantallen in de peilingen, een halfjaar werd uitgesteld en nu is uitgebracht. 

Zoals de titel al suggereert concludeert Aalberts in het boek dat FvD vooral een partij is waarin loyaliteit aan de grote leider wordt geëist. Ondanks grote aantallen leden en lokale afdelingen is er nauwelijks interne democratie. Leden zouden niet werkelijk invloed kunnen uitoefenen op de inhoud of de samenstelling van het bestuur en de lijst. Aalberts betwijfelt ook of FvD wel iets wil bereiken. 

Chris Aalberts (43) is een journalist van de zaaltjes. Dat zou niet opmerkelijk moeten zijn, maar is het wel. Hij hanteert een methode die zeer zeldzaam is in de Nederlandse media: hij kiest een politiek onderwerp, haalt via crowdfunding een paar duizend euro op, gaat vervolgens maanden- of jarenlang naar bijna alle relevante bijeenkomsten en van die bezoekjes doet hij verslag op The Post Online (TPO), een nieuwssite met een rechtse signatuur, en later in een boek. 

Zo doet hij het al jaren. TPO, dat de stukjes zonder te betalen publiceert, is volgens hem het enige podium waar hij dit zo kan doen. Kranten willen hem niet aannemen, zegt hij, en zouden hem sowieso niet zo lang één partij laten volgen. ‘De enige reden dat ik op deze manier kan werken is dat ik twee dagen in de week onderzoeksmethoden doceer aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.’ 

Chris Aalberts.Beeld Erik Smits

Er waren jaren in zijn bestaan als journalist die voorbijgingen zonder al te veel tumult. Zoals het jaar dat hij wekelijks op onderzoek ging naar Brussel en Straatsburg om de werking van de EU te doorgronden. Of de perioden dat hij de bureaucratie van de waterschappen beschreef en de corrupte, populistische gemeentepolitiek in Den Helder. Aalberts houdt van onderwerpen die aan het grote publiek voorbijgaan.

Zijn laatste project verliep anders. Het begon als een leuk schrijfklusje in de zomerluwte. Vanaf het moment dat Forum voor Democratie in 2015 werd opgericht als denktank bezocht Aalberts de borrellezingen en debatavondjes en later, toen de denktank was omgevormd tot politieke partij, de campagnebijeenkomsten en congressen. Met het ov ging hij op zijn vrije avonden het land door.

Aanvankelijk schaamde hij zich een beetje voor al die stukjes over een onbeduidend debatclubje in een kelder aan de Herengracht in Amsterdam, maar gaandeweg bleek hij midden in de meest stormachtige opkomst van een partij in de recente geschiedenis te zitten. In zijn boek beschrijft hij nauwgezet hoe FvD werd opgetuigd en hoe bijvoorbeeld opeens meerdere kandidaten moesten worden gevonden na de overwinning in de verkiezingen voor de Provinciale Staten.  

Al op een van die avonden in 2015, toen Aalberts net z’n eerste stukjes voor TPO had geschreven, richtte Baudet de aandacht op de enige aanwezige journalist. Hij las een stukje voor van Aalberts’ artikel, over de ‘rechtse doem- en complotdenkers die achter Thierry aanlopen’. FvD was ‘zo democratisch’, zei Baudet, dat Aalberts een ‘ereplek’ op de eerste rij kreeg.

Dat was nog gemoedelijk, een grap waar Aalberts wel tegen kon. ‘Toen had FvD nog de sfeer van een discussieclub: we gaan ook in gesprek met mensen met wie we het niet eens zijn. Baudet moest in die tijd weg als columnist bij NRC, zijn universitaire carrière was mislukt, van zijn boeken kon hij ook niet leven. Een zeikerig stukje op TPO was niet zo erg, daar werd hij tenminste bekender van.’

Dat Baudet en de partij niet geheel onwelwillend tegenover Aalberts stonden bleek ook toen hij in juli 2017 werd gevraagd een lezing te geven aan een groep vrijwilligers van FvD over De puinhopen van rechts, het boek dat hij samen met Dirk-Jan Keijser schreef over de mislukte partijen van Pim Fortuyn, Rita Verdonk, Hero Brinkman en anderen.

Aalberts kreeg 750 euro voor het praatje en er werden vijftig exemplaren van het boek besteld, die nooit werden uitgedeeld. De FvD’ers, zo leek de gedachte, konden wat leren van de centrale these: dat de nieuwrechtse partijen vaak ten onder gaan aan disfunctioneel leiderschap, waarbij politici niet worden geselecteerd op basis van kwaliteit maar op basis van loyaliteit aan de voorman. Met ruzies tot gevolg.

In het Van der Valk-hotel in Leusden hield Aalberts zijn presentatie. FvD had net aangekondigd mee te doen aan de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam. ‘Ik vroeg aan de groep: mag die fractie zelfstandig besluiten? Iedereen keek naar Baudet. Toen zei ik voor de grap: ‘Ik neem aan dat jullie mensen zoals ik niet op de lijst zetten, omdat jullie mij niet inhoudelijk vertrouwen.’ Later is daarvan gemaakt dat ik heb gesolliciteerd voor de lijst. Ik kan niet anders verklaren hoe dat verhaal is ontstaan.’

Is er destijds geluisterd naar die analyse over het leiderschap?

‘Nee, wat ik toen vertelde is allemaal uitgekomen. Al ligt het iets genuanceerder. Het is in eerste instantie bij FvD fout gegaan omdat meneer Otten en meneer Baudet, de twee oprichters, niet door één deur konden. Otten is zeer dominant, wilde de partij runnen als een bedrijf, met weinig inbreng van leden, omdat hij inspraak maar omslachtig vond, en probeerde de extremistische neigingen van Baudet in te dammen. Maar nu is Otten weg en is er bijna geen tegenspraak meer. Meneer Baudet wil dat iedereen ja en amen roept.

‘Je ziet ook een loyaliteitsprobleem bij de raadsleden in Amsterdam: mevrouw Nanninga en meneer Kreuger. Ze komen niet op de landelijke lijst omdat ze niet volgzaam genoeg zijn. Kreuger is een klassieke rechtsconservatief die zich om echte problemen druk maakt en die ook wil oplossen voor mensen. Maar hij wordt niet beloond, want hij twittert niet hoe geweldig hij dat filmpje vindt van meneer Baudet over de oerbossen in Hoofddorp en de gratis onbeperkte energie in 2040.’

Aalberts is een ‘politieke freak’, zegt hij tijdens het partijcongres in Barneveld, terwijl hij FvD’ers aanwijst en vertelt wat er speelt in de partij. Hij kent alle FvD-Statenleden bij naam en weet van velen wat hun achtergrond is. Met zijn hoge en luide stem, vaak met licht-ironische ondertoon, vertelt hij wat er misgaat met de randfiguren en partijprominenten, die hij consequent ‘meneer’ en ‘mevrouw’ noemt.

Tijdens het wachten op het door Robert Jensen gepresenteerde programma zit Aalberts midden in een verhaal over de baantjesjagers die op de partij afkomen, zoals Leefbaar Rotterdam-politicus Joost Eerdmans die opzichtig naar een FvD-baantje zou solliciteren, als hij op zijn schouder wordt getikt. ‘Hé, Chris! Herken je me niet? Ik heb geen bril op.’ 

Na een paar seconden beseft Aalberts dat Eerdmans achter ons zit en mogelijk alles heeft gehoord. ‘Ik zei net iets onaardigs over je’, zegt Aalberts, ‘dat is niet handig, maar ik wil je best ook zo vragen: ben je in de race geweest voor een plek in de Senaat?’ Eerdmans zegt dat hij alleen heeft laten weten dat hij beschikbaar is. (Inmiddels staat Eerdmans op de Tweede Kamer-lijst.)

Het eerste deel van het congres, de ledenvergadering, is niet toegankelijk voor pers. ‘Ik krijg nu een filmpje uit de zaal binnen, van een geroyeerd lid’, zegt Aalberts. Sinds FvD in zwaarder weer zit, weten steeds meer dissidenten Aalberts te vinden. Ze waarschuwen hem (anoniem) over het gerommel in de top en de radicalisering in sommige geledingen, zoals antisemitische berichten in appgroepen van de JFVD.

Gedurende de bijeenkomst zijn er allerlei leden die even met Aalberts komen praten. Ze laten subtiel doorschemeren dat ze hem niet vertrouwen, maar vinden het stiekem ook wel interessant met hem te babbelen en lijken soms trots dat een journalist de partij fulltime volgt. Aalberts heeft van Hiddema de geuzennaam ‘partijchroniqueur’ gekregen.

Hij heeft een obsessie met FvD, zeggen leden. Aalberts legt uit dat hij, anders dan de meeste journalisten, transparant is over zijn stemkeuze (GroenLinks of PvdA) en dat hij de zorgen van FvD’ers zeer serieus neemt - ‘Ik ben ook niet voor ongebreidelde immigratie, ik vind windmolens ook foeilelijk, ik vind de EU ook ondemocratisch’ - en juist daarom de partij zo goed volgt. 

Onvermoeibaar gaat hij in debat met jongemannen die dingen zeggen als: ‘Ik wil in een land leven dat zo homogeen mogelijk is.’ ‘O, ja?’, zegt Aalberts dan. ‘Hoe wil je dat regelen?’

De partij ben ik, door Chris Aalberts.

Wat zegt het over u dat u zich week in week uit tussen mensen begeeft over wie u zeer kritisch schrijft? En telkens met hen in debat gaat?

‘Dat ik iets wil leren. Ik ben oprecht geïnteresseerd in wat die mensen drijft. En in hoe die problemen moeten worden opgelost. Je moet naar ze toe als je ze wilt spreken. De basis is de zaaltjes. Eigenlijk interesseren al die ruzies en relletjes me niet zo. Mijn uitgangspunt is: ik zit op de tribune en zie wel wat er gebeurt. Daar kun je de grote lijnen destilleren en de leden spreken. Alleen in de zaaltjes kom je erachter wat er echt speelt.’

Veel journalisten vinden die zaaltjes saai.

‘Ik vind de parlementaire journalistiek erg slecht in Nederland. Ze zijn niet kritisch genoeg en er is een gebrek aan inhoudelijke interesse. Ik ben in mijn leven vijf keer bij het vragenuurtje in de Tweede Kamer geweest. Wat dan ontzettend opvalt is hoe oninteressant al die journalisten het debat vinden. Je moet juist goed naar de speeches en debatten luisteren, omdat je dan niet hoeft af te gaan op de eigen samenvatting van de ideeën. Want de samenvatting is, zeker bij een partij aan de uiterste zijden, meestal een leugen.’ 

Wat heeft u in de zaaltjes geleerd over FvD dat andere media gemist hebben?

‘Doordat ik bij vele FvD-avonden voor de Provinciale Statenverkiezingen was, kon ik zien hoe ze zoekende waren naar een strategie. De eerste paar keer hield Baudet een lang verhaal waar niemand zijn aandacht bij kon houden. Een dag later zei hij simpelweg: minder migratie, minder EU, minder klimaatbeleid. En toen begon iedereen te juichen. Terwijl dat onmogelijke doelen zijn in de Provinciale Staten.

‘Ander voorbeeld. In een zaaltje begon meneer Eppink, de lijsttrekker voor de Europese verkiezingen, over blokkerende minderheden, eurosceptische fracties die zonder meerderheid plannen zouden kunnen wegstemmen. Dat is wat Eppink wil doen in Europa. Nou, hij weet meer over het Europese Parlement dan ik, dus hij weet ook dat blokkerende minderheden niet bestaan. Die hele strategie  is onzin. Maar niemand schrijft het op. Journalisten denken: tja, dat is een zaaltje in Gouda bij die gekken van het Conservatief Café, dat doet er niet toe.’

Wat wilt u uiteindelijk bereiken met dit project?

‘Parlementaire journalistiek zou moeten gaan over de vraag: kunnen burgers afwegen waarop ze moeten stemmen? Daar heb je de grote lijnen voor nodig. Toch verdwijnen de grote lijnen meestal in de media. Het gaat van tweetje naar tweetje, van incident naar incident.’

‘Je wilt dat iedereen in deze samenleving, de 5 procent echte extremisten even uitgezonderd, af en toe kan denken: ik word vertegenwoordigd, er gaat een keer iets zoals ik het wil en meestal heb ik pech. Zo hoort het stelsel te werken. Maar zo werkt het niet.

‘Het idee van een partij die iets wil bereiken is bij FvD volledig verdwenen. Er is nooit een serieus programma bedacht voor de provincies. Voor de paar belangrijke landelijke thema’s – immigratie, klimaat, EU – zijn geen haalbare beleidsplannen opgetuigd. Meneer Baudet is meer een man van de media-optredens en filosofische vergezichten dan van de Kamerdebatten.

‘Wat de politici van FvD doen is: ze zetten zich niet echt voor de publieke zaak in, ze entameren onvrede en die onvrede reproduceert zichzelf, want er wordt niets bereikt. De hoop is dat de mensen vier jaar later nog steeds boos zijn, want dan stemmen ze weer op Forum.’

Vond u het getreiter vanuit de partij ooit intimiderend? 

‘Het gekste voorval vond ik toen ik een keer door de JOVD, de jonge liberalen, in Alkmaar was uitgenodigd om over FvD te praten. Ik stond daar en er kwam een jongen binnen met een wit overhemd, opgestroopte mouwen, type jonge Jort Kelder. Ik hoorde van de mensen daar dat die jongen nieuw was bij de JOVD. Dus ik dacht: vast een FvD’er. De tweede helft van de avond heeft die jongen de een na de andere vraag gesteld om mij in een linkse hoek te zetten en te diskwalificeren. Ik dacht: jij bent dus alleen gekomen om mij te saboteren. Later bleek hij een van de jongens te zijn die binnen JFVD van antisemitische apps werd beschuldigd. 

‘Ik laat me niet makkelijk intimideren, maar ik laat wel weten wanneer wat mij betreft een grens wordt overschreden. Ik heb die avond in Rotterdam, toen Baudet zei dat ik de partij probeerde stuk te maken, tegen een paar FvD’ers gezegd: ‘Ik ben met de ov-fiets. Het is donker. Ik moet van Lommerrijk naar het Centraal Station, een kwartier fietsen. Als iemand mij van de fiets trekt, weet iedereen dat het een van jullie is.’ Nou, daar schrokken ze wel van.’

Was u daar echt bang voor?

‘Nee, niet echt. Maar ik werd wel belaagd die dag. Een vrouw die voortdurend met me op de foto wilde. Twee jongens die al mijn gesprekken probeerden te verstoren. Pogingen om mijn Twitterprofiel te hacken. Dat zulk gedrag niet wordt gecorrigeerd is interessant. Het zijn allemaal stapjes op een glijdende schaal. En het begon bij Baudet die min of meer aan de mensen meegaf: hij is een vijand en die kun je rustig lastigvallen.’

Het afgelopen jaar twitterde u stelselmatig dat het slecht ging met FvD en de ondergang aanstaande was. Laadt u dan ook niet een verdenking op zich van vooringenomenheid?

‘Nee. Ik geloof niet in objectiviteit. Ik ben altijd transparant geweest: ik kijk met een bepaalde blik. De enige vraag die ertoe doet is of wat ik schrijf waar is. Ik heb gevraagd aan een medewerker die absoluut niet genoemd wil worden: wat klopte er niet aan wat ik tot nu toe over de partij heb geschreven? Het antwoord: een of ander detail.’

Hoe verklaart u dat FvD pas sinds kort, ondanks vele schandalen en relletjes in de jaren daarvoor, in de peilingen daalt en er nu wat interne discussie volgt over de koers?

‘Er zijn FvD’ers die nu zeggen dat de koers niet deugt vanwege het complotdenken omtrent corona. Die vonden dus de boreale speech prima, die vonden de treintweet over Marokkanen prima, ze vonden de antisemitische apps bij de JFVD geen probleem, dat Eppink met een homofobe Poolse partij in de Europese fractie zit en daar nooit zijn bek over opentrekt: allemaal prima. Maar nu steunt Forum Willem Engel en staat Baudet met een megafoon de complotgekkies op het Plein in Den Haag toe te spreken. En influencer Tisjeboyjay komt in het FvD Journaal vertellen dat corona niets voorstelt. Nou, dat is erg!’

Komt de door u voorspelde ondergang er dan echt aan?

‘Op zich heeft Baudet maar één zetel nodig om door te gaan. Alleen schijnt hij het werk in de Kamer helemaal niet leuk te vinden. De andere opties zijn: Baudet stapt op. Dan gaat hij net als Ayaan Hirsi Ali naar een denktank. Of twee derde van de leden moet aanwezig zijn op een vergadering en met een meerderheid zeggen dat Baudet weg moet. Ga dat maar eens organiseren. Het wordt een korte klap of een langzame implosie. Er komt dus vast een deel twee van dit boek. Twee leden hebben me verteld dat ik niet meer welkom ben en de laatste keren werd me inderdaad de toegang geweigerd, dus dat wordt lastig.’

Uitspraken uit dit interview zijn voorgelegd aan FvD, maar de partij wilde niet reageren. De persvoorlichter zegt dat zover hij weet Chris Aalberts nog welkom is op bijeenkomsten. 

Chris Aalberts: De partij dat ben ik. De politieke beweging van Thierry Baudet. Uitgeverij Jurgen Maas; 260 pagina’s; € 22,99.

Nepnieuws

In 2018 bevindt Chris Aalberts zich opeens in het middelpunt van een nationaal debat over nepnieuws. Zijn verslag van een FvD-bijeenkomst in 2015 over het associatieverdrag met Oekraïne wordt opgenomen in een lijst van desinformatie en nepnieuws door EU vs Disinfo, een door de EU gefinancierde club. Aalberts blijkt een spreker te hebben geciteerd die pro-Russische propaganda verkondigt. Ook stukken van GeenStijl en De Gelderlander staan op de lijst. Na klachten trekt EU vs Disinfo de artikelen terug uit de lijst. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden