‘Choreografie niet strijdig met improvisatie’

Met het festival 10 years in a Blink viert Magpie Music Dance Company het tienjarig bestaan. Oprichter is Katie Duck, pionier in de wereld van ‘dans zonder regels’....

‘Of dansimprovisatie kunst is? Het is een woord. Het zegt niet zozeer iets over wat je wilt bereiken, maar wel over je manier van werken, hoe je met publiek wilt communiceren. Via improvisatie ontstaat choreography-in-composition.’

De Amerikaanse Katie Duck is in Nederland de pionier van deze ‘dans-in-de-maak’. Tien jaar geleden richtte zij in Amsterdam Magpie Music Dance Company op, dat zij nu samen met violiste Mary Oliver leidt. Dit collectief van vooraanstaande musici en dansers, onder wie Han Bennink, Wilbert de Joode, Eileen Standley en Michael Schumacher, viert zijn jubileum met een festival: 10 years in a Blink – een week lang voorstellingen en ter afsluiting een conferentie in het Bimhuis met grote namen, zoals George Lewis en Jaap Flier.

Al sinds de jaren zeventig improviseert Duck er dansend op los. Daarnaast had zij tot 1986 ook een ‘gewoon’ gezelschap, Groupo, in Italië. Maar deze parallelle werkwijze bracht haar in een ‘ethisch conflict’. Duck: ‘Als choreograaf haalde ik mijn inspiratie, mijn materiaal, uit mijn dansers. We improviseerden om tot minutieus gezette dans te komen die dan wel weer geïmproviseerd moest overkomen. Dat ging wringen. Wie ben ik daarin? Wie is de eigenlijke auteur?’ Magpie is een collectief, ‘een tijdrovende noodzaak’.

Het was de wereld van de improviserende muziek die Duck de dansimprovisatie introk. Tristan Honsinger, Mischa Mengelberg, Ernst Reiziger – dat waren de jongens met wie zij het aandurfde. Meer dan met collega’s uit de dans, uitzonderingen als Steve Paxton en Min Tanaka daargelaten. Duck: ‘Muziek heeft een langere traditie in improvisatie, zeker in Nederland. Bovendien improviseer je niet met jan en alleman. Je kunt eindeloos oefenen, maar uiteindelijk bepaalt de context, de constellatie of het wat wordt.’

Magpie is van meet af aan een samenwerking geweest tussen dansers en musici. Duck: ‘Een onvoorzien nadeel was dat live muziek de ruimtelijke oriëntatie beperkte. De musici vormden, ook visueel, een soort eiland, waar wij dansers omheen moesten. De oplossing was eenvoudig: join the band!’ Niet alleen de dansers haken geregeld sprekend of zingend aan bij de muziek, maar ook de musici maken fysiek onderdeel uit van de choreografie: ze bewegen alsof ze nooit anders hebben gedaan en gaan – heel ongewoon voor musici – tussendoor zelfs even af.

Magpie repeteert wel, maar repetitie en voorstelling zijn volledig inwisselbaar. Alleen ‘het wijd openzetten van al je zintuigen’ wordt getraind. ‘De enige regel bij improvisatie is dat niks vastligt. En dat je moet vertrouwen op de interactie binnen het collectief, waartoe overigens ook het publiek behoort. Er wordt altijd gedaan alsof choreografie en improvisatie tegengestelden zijn, maar voor mij zijn ze onderdeel van dezelfde cirkel: het ene wordt vaak via improvisatie gemaakt en ligt vast, het andere ziet er vastgelegd uit maar is het niet. Wat niet betekent dat improvisatie ongeorkestreerd is. Goede improdansers zijn perfecte orkestreerders: ze moeten ter plekke analyseren en beslissingen nemen. Het is instant-compositie.’

Een magpie (raaf) maakt mooie nesten van alles wat glimt. Maar hij is ook een ongewenste vogel, een outcast. Magpie heeft inmiddels, met alle maandelijkse sessies in kleine theaters als Muiderpoort, Melkweg en OT301, een trouw publiek gekweekt en gaat geregeld internationaal op tournee. Toch blijft het experimentele imago van dansimprovisatie hinderen. Er is wel erkenning door subsidiënten en critici – maar marginaal. Duck: ‘De dans is niet gewend geld te geven aan een collectief, noch aan een manier van werken. Het anarchistische beeld van improvisatie is langzamerhand een excuus geworden. Zoals kijken naar een extreem dun iemand en dan zeggen: ik ga je niet voeden want je ziet er goed uit zo.’ Dansimprovisatie past bij publiek van nu, dat gewend is aan interactiviteit en voortdurend heen en weer schakelt tussen mogelijkheden en keuzes. En iets wat representatief is voor een bepaalde tijd heeft gewoon recht op ondersteuning.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden