Chinese media durven een steeds brutaler mond op te zetten

Zo groot was de verontwaardiging over het wanbeheer in een opvangcentrum voor bejaarden in Shanghai dat de bewoners naar het actualiteitenprogramma Binnen het Nieuws stapten....

TOINE BERBERS

Van onze correrspondent

Toine Berbers

PEKING

De makers zonden niet alleen de grieven van de bejaarden uit, ze eisten ook een weerwoord van de wijkautoriteiten. 'Eerst gaven ze nul op het rekest, maar ze bezweken toen we dreigden het hogerop te zoeken', legde regisseur Shen Lijiu onlangs uit. De directie maakte een excuus en zegde de huurcontracten van de winkels op.

Een paar jaar geleden was zo'n assertieve houding van zowel bejaarden als programmamakers ondenkbaar in China. Strakke controle van de media werd noodzakelijk geacht voor overleving van de communistische partij. Binnen het Nieuws werkte zich met gewaagde onderzoeksjournalistiek op tot een van de best bekeken programma's in Shanghai.

Ook elders in het land zijn kritische media in opmars. Zelfs journalisten bij de strenge Nationale Staatstelevisie CCTV merken dat de laatste tijd meer mogelijk is. Het achtergrondprogramma Nieuws Sonde mag reportages uitzenden over de groeiende werkloosheid of over de nieuwe rechtsregels die het voor gewone burgers makkelijker maken hun gelijk te halen.

Hoewel president Jiang Zemin de voorstanders van liberalisering teleurstelde op het partijcongres van afgelopen september, lijkt de regering bereid voorzichtig te moderniseren. Het staatshoofd heeft het eerste jaar doorstaan na het overlijden van Deng Xiaoping, de architect van de economische hervormingen. Hij voelt zich nu sterk genoeg om de opbouw van een rechtsstaat en het verantwoordelijkheidsbesef onder ambtenaren te stimuleren.

'Het duurt nog tientallen jaren voor China de eenpartijstaat achter zich kan laten en openlijke oppositie zal toestaan,' zegt de hervormingsgezinde econoom Yu Guangyuan. 'Intussen moeten we alle mogelijkheden en openingen die dit stelsel biedt, benutten.' Yu gelooft dat mondigheid van de Chinese burgers zich kan vertalen in rechtvaardiger en kundiger bestuur. Hij verwacht veel van de groeiende invloed van het Volkscongres, het door de partij benoemde parlement dat elk jaar in maart twee weken bijeenkomt.

In een opiniepeiling van het in Hongkong verschijnende weekblad Far Eastern Economic Review noemde eenderde van de Chinese ondervraagden het Volkscongres de geschikte instantie voor klachten over de overheid. Dit parlement liet al enkele keren merken niet kritiekloos de lijn van de regering te volgen en speelde een aanzienlijke rol bij het ontwerpen van China's nieuwe rechtssysteem. De leden worden in hun districten bestookt met klachten over wanbeleid.

'Het is een revolutie in slow motion,' zegt de politicoloog Xiao Chaoran. Uit het bloedbad onder democratische activisten van 1989 heeft hij een belangrijke les getrokken: 'Politieke hervormingen kunnen niet overhaast doorgevoerd worden.' En daarom vestigt hij zijn hoop op de ontwikkeling van een middenklasse die te zijner tijd haar macht vertaald wil zien in politieke invloed. 'Zo gaat het ook in andere Aziatische landen', zegt hij met verwijzing naar Thailand en Zuid-Korea.

Nu het kapitalisme snel veld wint, neemt de roep om politieke hervormingen weer toe. Zakenlieden klagen over corruptie en machtsmisbruik van ambtenaren. De minuscule dissidentengemeenschap die buiten de celmuren wist te blijven, wordt luidruchtiger. Sommige partijleden riepen om vrije verkiezingen.

China telt 250 duizend particuliere organisaties en belangengroepen, die steeds brutaler hun stem verheffen over milieuvervuiling of achterstelling van vrouwen. Boze consumenten durven fabrikanten voor de rechter te slepen. Ondernemers beginnen zich te organiseren en er blijven berichten uit provincies komen over de oprichting van onafhankelijke vakbonden.

Dat de nieuwe tolerantie zijn grenzen heeft, ondervonden de makers van een documentaire over dorpsdemocratie. Maanden filmden ze de opstand van het gehucht Xiguxian tegen hun corrupte leiders, die werden gewipt met hulp van een advocaat uit de hoofdstad. De film zou eind vorig jaar uitgezonden worden in Nieuws Sonde van CCTV en stond aangekondigd in de tv-gids. Op het allerlaatste moment werd hij geschrapt. Aangenomen wordt, dat de beelden van rebellerende boeren te explosief werden geacht. Maar dat de film de tv-gids haalde, was opmerkelijk. Vroeger zouden regisseur en producent hard zijn aangepakt, maar volgens medewerkers van Nieuws Sonde, zijn zij ongemoeid gelaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden