China zet met rat en konijn kwestie roofkunst op de kaart

Strenge controle in- en uitvoer Chinese cultuurgoederen...

amsterdam Eigenlijk kon je het al een paar jaar zien aankomen. China heeft donderdag aangekondigd veilinghuis Christie’s streng te gaan controleren bij de in- en uitvoer van Chinese cultuurgoederen. Het is de directe politieke reactie op de rechterlijke uitspraak in Parijs eerder deze week, waarin China’s bezwaar tegen de veiling van twee Chinese bronzen beelden uit de kunstcollectie van Yves Saint Laurent ongegrond werd verklaard.

Publieke steun krijgt de Chinese claim inmiddels ook. Jackie Chan, de uit Hong Kong afkomstige actiefilmheld, mengde zich gisteren in de kwestie: ‘Het heeft de harten gebroken van 1,3 miljard Chinezen’, zei hij in een Chinese krant. ‘Alle nationale schatten moeten terugkeren naar hun thuislanden.’

De opwinding is tekenend voor de steeds grotere bewustwording binnen China over het eigen historische cultuurgoed. De 18de-eeuwse beelden, één van een rat en een van een konijn, zijn ongeveer 150 jaar geleden door het Franse en Britse leger uit het keizerlijke Zomerpaleis geroofd, aan het einde van de Tweede Opiumoorlog.

Decennialang hebben dergelijke kwesties geen diplomatieke rellen veroorzaakt. Nu beroept China zich op het feit dat het hier om roofkunst gaat, en wettelijk zou moeten worden teruggegeven. Volgens China zouden er zelfs meer dan een miljoen kunstvoorwerpen met een onduidelijke herkomst zich buiten haar grenzen bevinden, verspreid over 47 landen. Streng aanpakken wordt nu noodzakelijk geacht.

Binnen China is de belangstelling voor het eigen erfgoed opgekomen op het moment dat het land een economische wereldmacht werd. Tijdens de hoogtijdagen van het communisme werden de keizerlijke geschiedenis en cultuur niet gewaardeerd. Vanaf ongeveer 2003 was in de Europese kunsthandel een enorme toename te zien van het aantal Chinese zakenmannen dat op Europese veilingen cultuurgoed terugkocht.

Vaak waren het kersverse miljonairs, voor wie het een teken van hun nieuwe status was om oude porseleinen vazen uit voormalig keizerlijk China te kopen. Dergelijke vazen zijn voor China wat bijvoorbeeld een Rembrandt voor de Nederlandse geschiedenis is, en al gauw werden records van soms boven de 20 miljoen euro voor een vaas betaald. Ook de bronzen beelden van de rat en het konijn werden woensdag in Parijs door een anonieme koper aangeschaft voor 28 miljoen euro.

Met de politieke druk past China in een mondiale trend. Wereldwijde verdragen over geroofde kunst zijn er al sinds 1970, maar pas de laatste paar jaar, onder invloed van de successen die geboekt werden rondom roofkunst uit de Tweede Wereldoorlog, is de strijd overal een stuk feller geworden.

Problematisch wordt het echter bij kunst die veel langer geleden geroofd is. In Europa strijdt Griekenland bijvoorbeeld voor teruggave uit Londen van de zogenoemde Elgin Marbles (geroofd begin 19de eeuw), en buiten Europa – in Afrika en Azië – begint de roep om teruggave van in koloniale tijden geroofde kunst toe te nemen.

Voor de wet is dat te lang geleden. Volgens sommigen binnen de internationale museumwereld moeten wettelijke bezwaren daarom opzij worden gezet, ten gunste van een meer ‘morele’ houding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.