China is niet angstwekkend in werk van Roma Pas

Het recept is al een paar eeuwen oud. Je stuurt een ontdekkingsreiziger naar de andere kant van de wereld en hij of zij komt steevast terug met beelden en verhalen van een adembenemende, maar onbegrijpelijke, exotische cultuur....

Marina de Vries

Kunstenaars zijn de ontdekkingsreizigers van deze tijd. Ook zij zwermen uit naar verre oorden, waaronder het Zuid-Chinese Xiamen waar een Nederlands kunstenaarsverblijf is ontstaan. En ook zij keren relatief vaak terug met foto’s en video’s van een wereld die ondanks de schijnbare verbroedering van internet en televisie bij nadere kennismaking toch vooral exotisch en ondoordringbaar blijkt te zijn.

In die zin onderscheidt Roma Pas (1973) zich nauwelijks van haar voorgangers. Net als Charlotte Schleiffert, Femke Schaap en Gerald van der Kaap verbleef zij een aantal maanden in Xiamen en onderging het desoriënterende gevoel een vreemdeling te zijn.

Surrealistisch beschrijft ze in de catalogus bij haar tentoonstelling Here, in China hoe de vreemdheid ‘langzaam in haar kruipt’, hoe zij als uit de kluiten gewassen Nederlander haar hoofd verliest in de te laag hangende spiegels. Maar dat zijn woorden. Wat kan Pas als kunstenaar doen om haar verwarring zo aan te wenden dat ze een slaapverwekkende aha-erlebnis vermijdt?

Veel, blijkt in het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam. Eerst lijkt ze een voorspelbaar pad te kiezen en haar gevoel van discommunicatie tamelijk letterlijk op te dienen in een onsamenhangende verzameling foto’s, tekeningen en video’s. Maar dat is slechts de strategie waarmee ze de kijker besluipt.

Zoals Pas eerder bij modeshows haar camera nauwelijks op de modellen richtte, maar meer op de bezoekers, zo richt ze haar camera in Here, in China minder op China dan op haar directe leefomgeving. Ze toont een Chinese glazen vaas, eenzaam op een grijs tafelblad; de bouw van een naburig flatgebouw; een zelfportret met kussende schaduw; een dag en nacht licht spuwende neonreclame.

Zo alledaags en vertrouwd zijn de fragmenten, dat ze evengoed hier als daar vergaard kunnen zijn, wat het verre China opeens prettig dichtbij haalt. Eenzelfde contradictie doet zich voor in de manier van presenteren. Haar beelden zijn zo onnadrukkelijk opgehangen, dat ze in de witte ruimte lijken te verdwijnen, terwijl hun kleuren en sensuele huid de aandacht trekken. Dan haakt de blik aan de glans, de rullerige afdruk van het zelfportret of de bizarre kleurentooi van een aftandse deur, en blijf je als betoverd staan.

Juist in de luchtigheid waarmee Pas het onderwerp benadert, in de sensuele nabijheid, in het geraffineerde spel met het oog schuilt een overrompelend statement. Pas laat zien dat een onbekende, vreemde wereld niet per se angstaanjagend hoeft te zijn of tot wanhoop hoeft te leiden, maar ook gewoon een bron van ontdekking en plezier kan zijn.

Amsterdam, Stedelijk Museum Bureau Amsterdam (Rozenstraat 59), t/m 12 maart; di t/m zo 11-17u. Tel. 020-4220471 (www.smba.nl).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden