Interview Sebastián Lelio

Chileense regisseur Sebastián Lelio vond het vak zo'n beetje op nieuw uit in Chili, en met succes

De Chileen Sebastián Lelio (44) maakte de afgelopen jaren naam als regisseur van films met ijzersterke vrouwenrollen. Zo werd in Gloria (2013) een goudeerlijk portret geschetst van een 58-jarige, gescheiden vrouw en was Una ­mujer fantástica (2017) een zwierig ­melodrama over een jonge transvrouw, die begin dit jaar is ­bekroond met een Oscar. Vanaf vandaag draait ­Disobedience in de bioscopen: een knap geacteerd drama over een geheime liefdesrelatie tussen twee vrouwen in een orthodox-joodse gemeenschap in Londen, ­gespeeld door steractrices ­Rachel Weisz (The Lobster) en Rachel ­McAdams (The Notebook).

Sebastián Lelio bij een screening van de film Disobedience op het Tribeca Film Festival in New York. Beeld Getty Images

Disobedience is Lelio’s Engelstalige debuut waarin hij met ­behulp van duistere beelden erin slaagt de ­intense ­onderhuidse spanning tussen de personages te vertalen. Weisz’ personage gaat vanwege de dood van haar vader ­tijdelijk terug naar Londen, waar ze ontdekt dat haar ­vroegere geliefde (McAdams) is getrouwd met de aspirant-­rabbijn, ­tevens haar neef. Te ­midden van alle rituelen en morele codes van het ­orthodoxe milieu, laat Lelio de ­verboden liefde broeien.

Om het werk van Lelio beter te kunnen plaatsen, is een flashback nodig naar de ­Oscar-uitreiking begin dit jaar, toen zijn naam klonk als winnaar in de ­categorie niet-­Engelstalig, voor zijn film Una mujer fantástica. Op weg naar het podium, zegt Lelio tijdens het interview in ­Londen, sloeg zijn hoofd een paar seconden op hol: nooit eerder was deze prijs uitgereikt aan een Chileen, dit was werkelijk iets groots.

Halverwege de zaal werd Lelio ­bijkans doodgeknuffeld door zijn producent en landgenoot Pablo ­Larraín, die de internationale filmwereld enkele jaren eerder had ­bestormd als regisseur. Larraín was vijf jaar eerder de eerste Chileen met een Oscar-nominatie in dezelfde ­categorie (voor het historische drama No, over een campagne tegen het ­militaire regime van dictator Pinochet) en had inmiddels met succes de overstap gemaakt naar een grote ­Engelstalige film (Jackie, 2016, de film over de eerste dagen van Jackie Kennedy na de moord op haar man).

Een schermopname uit de film Una mujer fantástica.
Een schermopname uit de film Disobedience.

Opnieuw uitvinden

Lelio, geboren in 1974, maakt deel uit van een ­generatie Chileense filmmakers die het vak zo’n beetje opnieuw moest uitvinden. Lelio: ‘De ­militaire dictatuur (van 1973 tot 1990, red.) had de toch al fragiele filmindustrie de nek omgedraaid. De Chileense ­cinema verdween vrijwel volledig of ging ondergronds. Wij behoren tot een generatie die voor het eerst weer de filmacademie bezocht. Het was een enorm leerproces. De vitaliteit die je nu in de ­Chileense cinema ziet, is te danken aan onze gemeenschappelijke wil de filmindustrie sámen op te bouwen.’

Het ging al enige tijd goed met filmland Chili en dat werd met Una mujer fantástica voor het oog van de wereld bevestigd. ‘Ik kwam aan bij de trap naar het podium’, zegt Lelio, ‘en in ­gedachten waren alle mensen bij me met wie ik aan mijn filmcarrière heb gewerkt. Mijn vrienden op de filmacademie, mijn crewleden, mijn landgenoten die rond dezelfde tijd als ik hun eerste films maakten.’ Daarom tolde zijn hoofd: deze prijs is ­groter dan ikzelf, veel groter dan mijn film.

Voor filmers buiten de Verenigde Staten geldt een Oscar soms als het gedroomde toegangskaartje voor de overstap naar Engelstalige cinema, waarmee een veelvoud van ­publiek kan worden bereikt. Lelio zette die stap de afgelopen jaren zonder hulp van dat zogenaamde ‘Oscareffect’: ­Disobedience werd vorig jaar september, voor hij de Oscar kreeg, al voor het eerst aan de ­wereld vertoond op het filmfestival van Toronto. Lelio: ‘Ik hou het systeem compleet voor de gek, haha.’

Blij verrast

In Hollywood waren enkele grote actrices blij verrast over de wijze waarop Lelio de hoofdpersoon in ­Gloria portretteerde: een levens­lustige vrouw op leeftijd, die alleen-maar-niet-eenzaam is – als filmpersonage is dat een zeldzaamheid. Rachel Weisz zag zijn film en vroeg de ­Chileense regisseur of hij met haar ­Disobedience wilde verfilmen, naar de gelijknamige roman van ­de Engelse Naomi ­Alderman. ‘Rachel was ­enthousiast over het feit dat de twee belangrijkste hoofdrolspelers in ­Disobedience ook echt centraal staan in het verhaal. Het mannelijke personage cirkelt om hen heen, houdt zich vooral bezig met wat er tussen de twee vrouwen gebeurt. Dat is precies het omgekeerde van de normale gang van zaken, waarin de vrouw afhankelijk is van de man.’ De 57-jarige actrice Julianne Moore peilde daarnaast of Lelio behoefte had aan de regie van een Amerikaanse ­remake van Gloria, met haar in de hoofdrol. Die film is ­inmiddels óók gemaakt en zal later in Nederland verschijnen.

Zo is Lelio, in het jaar van zijn ­definitieve doorbraak, ­inmiddels dé vrouwenfilmer van deze tijd.

Paulina García in de film Gloria (2013).
Julianne Moore in de film Gloria (2018).

Lachend: ‘Ik zal die verantwoordelijkheid moeten dragen.’ Dan: ‘Er is iets dat me raakt aan personages die aan de rand van de samenleving leven, die vanwege de opvattingen van ­anderen niet zichzelf kunnen zijn. Terwijl dat soort ­personages ook in mainstreamverhalen te vaak aan de zijkant staan. Het is nieuw en spannend om deze vrouwen in verhalen centraal te stellen, om ze vanuit elke mogelijke hoek te bekijken, om ze te zien vallen en weer opstaan.’

De regisseur vindt het lastig te achterhalen waar deze ­fascinatie vandaan komt. Hij werd ­geboren in Argentinië, maar verliet het land met zijn Chileense moeder (zijn ­vader is een Argentijn) op zijn 2de en verhuisde met haar meermaals, tot aan zijn 20ste. Wellicht is het de door die omstandigheid dat hij zich aanleerde zich steeds opnieuw in andere mensen te verplaatsen? Lelio: ‘Dat zou goed ­kunnen. Ik was mijn hele jeugd óf de nieuwe jongen óf de jongen die weer vertrok. Ik moest mensen ­razendsnel leren kennen, ­namen ­onthouden en dan, hop, weer weg. Zo ontwikkelde ik als vanzelf een zekere sociale souplesse.’

Storend

Het stoort Lelio als ­critici hem vanwege dat sociale talent opportunisme verwijten. Alsof hij zou meesurfen op de maatschappelijke beweging die een sterkere vertegenwoordiging van vrouwen eist in de filmwereld. ‘Toen ik vijf jaar geleden Gloria maakte, kon ik niet bevroeden dat vrouwen die ­positie zouden innemen in het ­publieksdebat. En wat ik al helemaal niet kon weten, ­zeker in Chili niet, was dat de zichtbaarheid van transgenders zou uitgroeien tot zo’n groot gespreksonderwerp. Toen ik Una ­mujer fantástica schreef, ­ leefde die kwestie nog niet zoals nu. Ik volgde mijn intuïtie, de rest is puur geluk.’

Lelio, samenvattend: ‘Ik ben geen 58-jarige vrouw, geen transvrouw, geen lesbische orthodoxe jodin. Ik ­gebruik ­cinema om mensen te leren kennen die anders zijn dan ik, om ­werelden te ontdekken waartoe ik zelf niet behoor. ­Cinema is voor mij het interessantst als brug naar het ­onbekende.’

De Chileense film gaat een gloedvolle toekomst tegemoet, meent de ­regisseur. Hij ziet hoe de generatie onder hem vol zelfvertrouwen de filmwereld betreedt. Extra lof is er voor zijn favoriete nieuwe ­Chileense film­talent ­Dominga Sotomayor (33), wier debuut Thursday Till Sunday in 2012 een Tiger Award won op het filmfestival van Rotterdam. Lelio: ‘Haar nieuwe film Too Late to Die Young heb ik onlangs mogen zien, dat is een zeldzaam krachtige film. (Die volgende maand op het filmfestival in Locarno in wereldpremiére gaat, red.) Mogelijk helpt het dat jonge film-­makers in Chili nu een voorbeeld hebben, wij hadden destijds niemand om ons aan op te trekken. De jongste ­generatie is hongeriger dan ooit: ze zien dat het mogelijk is om met film de ­wereld te bereiken.’

Film-wet

Na de Oscar voor Una mujer fantástica voerde de Chileense overheid een wet in die wettelijke erkenning voor transgenders eenvoudiger maakt. Voorheen moesten transgenders naar de rechtbank om hun geslacht op papier te veranderen. Regisseur Sebastián Lelio zegt dat het succes van zijn film de invoering van de wet heeft versoepeld. ‘De wet werd bekrachtigd, nadat de Chileense president Michelle Bachelet met mijn Oscar in haar handen had gestaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.