CHEB MAMI

Vraag naar Cheb Mami, en iedereen begint over Cheb Khaled. Mami is de prins, Khaled de koning van de raï....

CHEB BETEKENT: jong, charmant en aantrekkelijk. Het is een geuzennaam. Cheb Mami is de prins van de raï. Zo wordt hij genoemd. Hij mengt reggae, rock 'n roll, funk en Noord-Afrikaanse muziek, maar voor iemand die niet zo veel verstand heeft van muziek klinkt het vooral Arabisch, zo smekend, klagend, trots en opzwepend tegelijk is het. De echte naam van Cheb Mami is: Khelifati Mohammed.

Hij is geboren in 1966 in de grote Algerijnse stad Saïda. Saïda betekent: de gelukkige. Hij komt uit een groot gezin. Zijn vader werkte in een papierfabriek. Mami betekent: klein kind. Hij is begonnen als zanger op trouwfeesten en besnijdenisfeesten. Toen hij veertien jaar was, kreeg hij een reputatie. Toen hij negentien jaar was ging hij naar Parijs en werd hij bekend. Maar nog bekender werd Cheb Khaled. Als je vraagt naar Cheb Mami, begint iedereen over Cheb Khaled.

De titel koning van de raï was ook al weggeven aan Cheb Khaled. Daarom werd Cheb Mami de prins genoemd.

Hij heeft een prachtige stem - een gouden stem, zegt iedereen - en hij is als een dichter. In de tekst bij de cd Let me raï van Cheb Mami staat geschreven: 'Zijn muziek is als een intiem dagboek dat in alle vertrouwelijkheid voor iedereen wordt geopend. Hij zegt alles wat hij wel en niet prettig vindt. Hij heeft niets te verbergen. Hij maakt geen geheim van de gevoelens die door hem heen golven. Zijn muziek is als het klaaglied van de eenling tegen de maatschappij. Waar traditionele islamitische samenlevingen alleen vrouwen het recht geven te huilen, zingt Mami over zijn breekbaarheid en gevoeligheid.'

Bart Wouters, manager bij de stichting Basement-Five in Maastricht: 'Vorig jaar heeft Cheb Mami hier opgetreden. Hij is als een jonge hond. Hij heeft een hele mooie indringende stem. Zijn stem is mooier dan de stem van Cheb Khaled. Maar Cheb Khaled heeft een betere band. Zijn muziek zet je eerder thuis op. Cheb Mami is heel aardig. Iedereen wil hem de hand schudden, iedereen wil hem kussen. En hij is bereid om iedereen te kussen.

'Zijn manager Lévy is altijd bang dat hem iets overkomt. Bij zijn concerten komen veel Marokkanen en Turken en Algerijnen. Dat is een explosief mengsel. Daarom zijn er strenge security-eisen. Op een concert in België was de security niet goed, de bezoekers begonnen van enthousiasme met meegenomen flessen te gooien en de drummer van Mami kreeg een fles tegen zijn hoofd.'

Saïd Khalota, kenner en liefhebber van raï: 'De kracht van Mami zit in zijn teksten en in zijn stem. De teksten zijn direct, concreet en eenvoudig. Zijn stem is prachtig. Hij heeft van die lage golfjes in zijn stem. Het is een soort bibberende, golvende stem. Je moet het gehoord en gevoeld hebben. Hij is vooral heel goed in mawal, dat is wanneer een zanger op één of twee woorden gaat improviseren met zijn stem. Niet elke raïzanger kan dat.

Toch ben ik steeds ontevredener geworden over hem. Zijn repertoire verandert niet meer. Het lijkt of hij geen grip meer heeft op zijn muziek, of hij weinig zin meer heeft. Dan komt hij op, en zegt hij: ''Ik ga er een mooie avond van maken'' Maar na een uur spelen zegt hij: ''Ik hou ermee op.'' Dat is een grote teleurstelling voor het publiek. In Paradiso zijn door die houding vechtpartijen uitgebroken. Daarom verwacht ik niet veel van zijn concert in de Maaspoort. Ik denk niet dat ik daar hetzelfde gevoel krijg als bij zijn eerste concerten in Nederland, een jaar of zes geleden. Daar heerste echt een gelukkige, Noord-Afrikaanse raï-sfeer. Bij Cheb Khaled heb ik dat gevoel nog wel.'

Raï komt van de uitroep 'Ya raï', wat betekent: 'Oh, yeah', of: 'Tell it like it is' Het is een uitroep van opwinding. Raï-muziek komt uit Algerije. Het is ontstaan in het noordwesten van Algerije, aan het begin van onze eeuw. Als het publiek de muziek mooi vond, riep het van opwinding en enthousiasme: 'Ya raï'

De moeder van de raï is Zohra Rilizania. Haar bijnaam is Cheikha Remitti. Zij werd zo genoemd omdat zij altijd riep, in de cafés: 'Remettez-moi-ça', wat betekent: 'Gooi nog eens vol' Een andere bijnaam van haar is: de Piaf van de raï. Zij had een rauwe stem omdat zij veel dronk en vele sigaretten rookte. Zij nam geen blad voor de mond. Zij was niet de ideale islamitische vrouw. Zij zong niet: 'Mijn mooi gekleurde vogel bouwt een nestje in jouw vijgenboom'. Maar zij zong: 'Het was een éénpersoonsbed en mijn geliefde en ik sliepen erin. Hij zette zijn nagels in mijn rug en ik gaf hem alles.'

Daar hielden de Algerijnse autoriteiten niet erg van, van zulke duidelijke taal. De muziek mocht niet op de radio en de televisie. Nog altijd zijn raï en de Algerijnse autoriteiten geen goede vrienden. Maar een nog grotere vijand van raï ('het vervloekte genre') is het fundamentalisme. Een paar jaar geleden werden in Algerije een raïzanger en raïmuzikant door fundamentalistische commando's vermoord. Dit heeft angst gezaaid in de gelederen van de raï. Saïd Khalota zegt: 'Ik wil niet met jou over de Algerijnse politiek praten. Het is heel schandalig dat die twee mensen vermoord zijn. Maar wij weten er te weinig van. Wij weten alleen het topje van de ijsberg.'

Abdel en Mustafa Chraou, de organisators van het concert van Cheb Mami in de Maaspoort in Den Bosch: 'Er is geen overdreven security. Niet anders dan bij een normale artiest.'

De raï-zangers winden er geen doekjes omheen. Cheb Khaled, de koning, zei een keer in een interview: 'Ik heb nog nooit een sigaret gerookt waar mijn vader bij was. Ik drink niet waar hij bij is. Je moet respect tonen, maar hier in Parijs heb ik mijn eigen leven. Ik woon met een vrouw die niet mijn echtgenote is. Als iemand in Algerije dat doet, dan is het een ramp voor de ouders. Raï gaat daarover. Je mag dit niet en dat niet. Zus is een zonde en zo is een zonde. Ik vind niet dat je iemand ter dood moet veroordelen omdat hij plezier wil hebben.'

De raï-zangers zingen over dingen waarover niet gezongen mag worden zoals seks, drank en vrijheid. Hier is de tekst van een lied van Cheb Khaled:

Dus dat is jouw verlangen,

En dat is jouw wet,

En dat is jouw mening,

En dat is jouw keuze.

Een verrrukkelijk meisje wil trouwen

Maar zij heeft ook dorst naar de vrij heid.

Zij houdt ervan wild te leven

En zij wacht tevergeefs op de passie,

of een kleine uitspatting van haar echtgenoot.

Zij trouwde alleen om te scheiden,

Zodat zij eindelijk kon genieten van haar lichaam.

Heiligschennis! Haar echtgenoot is ingedut

En heeft absoluut niks in de gaten.

Bas Springer, werkzaam in de Amsterdamse platenzaak Boudisque: 'Cheb Mami verkoopt niet meer zo goed als in het begin. Hij heeft nog nooit een grote hit gehad, dat is zijn probleem. Hij probeert wel stijlen met elkaar te vermengen, maar het lukt hem niet zo goed als Cheb Khaled.'

Saïd Khalota: 'De beste tijd van Cheb Mami lijkt voorbij. Samen met Khaled is hij is nog steeds toonaangevend op het gebied van de commercie en de publiciteit, maar de raï-muziek begint zich in een andere richting te ontwikkelen, vooral in Nederland op dit moment.

'Het gaat heel goed met de raï-muziek in Nederland. Kleine Nederlandse raï-bandjes schieten als paddestoelen uit de grond. Om de haverklap zijn er raï- parties. Die explosie heb je nodig. Het wordt hoog tijd dat raï-muziek een onderdeel wordt van de Nederlandse muziek, dat er een paar raï-bandjes gaan doorbreken bij een groter publiek. Daar moeten de podia-programmeurs en de media voor zorgen. Ik heb nog nooit raï-muziek van Nederlandse bandjes op de radio gehoord. De poorten moeten maar eens open gezet worden. Ook platenmaatschappijen zijn te terughoudend. Iemand moet het voortouw nemen.'

Liesbeth Puts, promotiemedewerkster van de platenmaatschappij Music & Words: 'Twee weken geleden hebben wij onze eerste raï-cd uitgebracht, van Ashraf. Wij zijn altijd op zoek naar allochtonen die in Nederland hun eigen muziek maken. Wij vonden dit hele leuke muziek en we dachten dat er een markt voor was. Er is de laatste twee jaar een grote bloei in de Nederlandse raï-muziek.'

Raï-zanger Ashraf, die dertien jaar geleden uit Marokko naar Nederland kwam: 'Ik ben zeer optimistisch over de verkoop van mijn cd Le Méditerranien. Er zijn nog geen cijfers, maar het gaat goed. Het publiek wachtte al lang op mijn cd. Met deze cd zal het misschien lukken om de raï-muziek succesvol te maken in Nederland. Het is een soort brug tussen de raï en het Nederlandse publiek. Ik wil de raï begrijpelijk maken voor Nederlandse oren. Ik ben niet beïnvloed door Cheb Khaled en Cheb Mami, maar door de Marokkaanse muziek, door de flamenco en door Andalusische muziek.

'Ik heb anderhalf jaar aan de plaat gewerkt. Als je raï-muziek wilt maken met Nederlandse muzikanten heb je tijd nodig. Zij moeten die muziek eerst voelen in hun hart. De pop-raï kan zich hier in Nederland verder ontwikkelen. Er zijn in Amsterdam alleen al 135 verschillende nationaliteiten. De raï muziek kan daardoor verrijkt worden. Waarom alleen maar Cheb Khaled en Cheb Mami. Waarom niet ook: Ashraf?'

Cheb Mami. Maaspoort Den Bosch, 11 mei. Aanvang 17 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden