Klassiek

Cellist Ella van Poucke zou de Nederlandse Muziekprijs krijgen. Waarom werd dat op het laatst afgeblazen?

Fonds Podiumkunsten, dat de prijs financiert, gaat onderzoek doen naar het besluitvormingsproces.

Merlijn Kerkhof
Ella van Poucke Beeld Juan Carlos Villarroel
Ella van PouckeBeeld Juan Carlos Villarroel

Ze waren al bezig met het plannen van het uitreikingsconcert. Niets leek de toekenning van de Nederlandse Muziekprijs aan cellist Ella van Poucke (27) in de weg te staan. Maar toen ze eind november aanbelde bij het Amsterdamse grachtenpand van juryvoorzitter Ad ’s-Gravesande, bleek dat ze de staatsprijs voor klassieke musici kan vergeten.

‘Toen hij me uitnodigde voor het eindgesprek, voelde ik al nattigheid’, zegt Van Poucke. ‘Hij zei: het kan bij mij of bij jou, waar je je fijn voelt. Toen ik daar zat, werd ik helemaal afgefakkeld. Ik heb in de drie jaar dat ik in het traject zat geen kritiek gehad op mijn spel, en nu zei hij dat een carrière als solist er echt niet in zit, dat ik het niet in me had en hooguit in een orkest kon gaan zitten. Ik heb vaak aan concoursen meegedaan, maar ben nog nooit zo kleinerend en sadistisch toegesproken.’

Wat is er gebeurd? In 2018 deed Ella van Poucke auditie voor de Nederlandse Muziekprijs, die ongeveer eens per jaar wordt uitgereikt en is te vergelijken met een promotie in de wetenschap. Wie door de auditie komt, volgt een traject van uiterlijk drie jaar. Aan het begin worden er doelen geformuleerd en plannen opgesteld ten behoeve van de ontwikkeling van de musicus, die daarvoor financieel wordt ondersteund door het Fonds Podiumkunsten, een rijkscultuurfonds. Ook krijgt de musicus een mentor toegewezen. In het geval van Ella van Poucke was dat violist Candida Thompson.

Cellist Ella van Poucke Beeld Sarah Wijzenbeek
Cellist Ella van PouckeBeeld Sarah Wijzenbeek

Na drie jaar besluit een commissie of de musicus zich goed heeft ontwikkeld en de prijs – een beeldje, een feestelijke uitreikingsceremonie met toespraak van de minister van Cultuur – toekomt. In november oordeelde de negenkoppige commissie tijdens een Zoomvergadering dat Van Poucke de prijs niet verdient.

Dat iemand meedoet aan het traject van de Nederlandse Muziekprijs, maar de prijs uiteindelijk niet krijgt, komt weinig voor: volgens oud-commissievoorzitter Ed Spanjaard ‘hooguit eens in de vijf jaar’. Dat een musicus zich daarover uitspreekt, is nog zeldzamer: niemand draagt graag uit dat hij of zij te licht bevonden is. Maar volgens Van Poucke is er veel mis bij de organisatie van de Muziekprijs, en moet zij dat wel aankaarten.

Een punt van Van Poucke: in het reglement, dat krap tweeënhalf A4’tjes telt, staan amper criteria. Als het over de toelating gaat, staat dat de musicus moet ‘beschikken over de kwaliteiten die tot een betekenisvolle internationale solocarrière kunnen leiden’; voor wat betreft de voortgang zijn er zelfs helemaal geen algemene criteria. Ironisch genoeg heeft Van Poucke die internationale solocarrière al, en is haar cv uitgebreider dan menig collega die de prijs wél ontving.

Van Poucke: ‘Ik heb 29.667 euro gekregen van het Fonds, als vergoeding voor onder meer een project waarin ik het Dubbelconcert van Brahms wilde instuderen, voor reiskosten en voor vlogs die ik maakte. Dan denk ik: als je zo veel investeert in iemand die je bij nader inzien niet goed vindt, ben je zelf dan wel goed bezig? De commissie, die in drie jaar voor de helft is gewijzigd, houdt vol dat ieder lid me in de afgelopen drie jaar live heeft zien spelen. Maar ik heb maar drie mensen gezien. In de coronatijd waren de zalen veel leger, het zou me echt wel zijn opgevallen.’

Maar het ergst vindt ze het eindgesprek met Ad ’s-Gravesande. ‘Het was alsof ik meedeed aan Idols. Ik had de indruk dat hij genoot van zijn machtspositie. ‘Kijk je nou zitten met je kopje thee’, zei hij. ‘Dit is natuurlijk echt een domper voor je carrière.’’

Ad ’s-Gravesande (74) heeft andere herinneringen aan het gesprek en bestrijdt dat hij de kopje-thee-opmerking heeft gemaakt. ‘Ik vind dit een eigenaardige manier van reageren. Mijn indruk is dat ik duidelijk was, maar het gesprek aan beide kanten redelijk van toon was en fatsoenlijk is verlopen. Het is altijd moeilijk om zo’n gesprek te voeren en helemaal lastig om te ondergaan. De commissie heeft veel respect voor Ella en vindt haar buitengewoon getalenteerd. Over onze motieven zullen we geen mededelingen doen.’

Het Fonds Podiumkunsten neemt de kwestie ‘heel serieus’, laat directeur Viktorien van Hulst weten. ‘Wij zullen zowel het besluitvormingsproces onderzoeken als de manier waarop het nieuws is overgebracht.’ Het studietraject is ‘maatwerk’, zegt Van Hulst: iedere musicus krijgt een eigen plan dat als toetssteen dient. Toch zal ook het reglement nader worden bekeken. Dat Van Poucke de indruk had dat de toekenning een formaliteit was, betreurt Van Hulst. ‘In de communicatie is steeds benadrukt dat alles onder voorbehoud is.’

Dat het niet-krijgen van de prijs een glansrijke toekomst niet in de weg hoeft te staan, bewijst Thomas Oliemans, die als bariton in de voornaamste operahuizen zingt. In 2003 kreeg hij te horen dat de prijs aan hem voorbijging. ‘Voor mij was dat achteraf gezien een sleutelmoment’, zegt Oliemans. ‘Ik had al die tijd geprobeerd een goede zanger te zijn naar de maatstaven van de commissie, en vanaf dat moment dacht ik: voortaan doe ik het op mijn eigen manier. Maar de echte prijs is niet zo’n beeldje of de erkenning, maar dat ik masterclasses kon volgen bij Dietrich Fischer-Dieskau bijvoorbeeld. Het gaat om de ervaring.’

Videobeelden

Dirigent Ed Spanjaard, voorzitter van de commissie tijdens haar toelating, is verbaasd dat Ella van Poucke de Muziekprijs misloopt. Dat het voorkomt dat gedurende het traject niet alle commissieleden een musicus live horen, bevestigt hij. ‘Het lukt nooit om iedereen tegelijk bij elkaar te krijgen, de meeste leden zijn veel te druk. Toen tenor Peter Gijsbertsen in het traject zat, zong hij vooral in de opera in Schotland. Daar zijn toen twee mensen naartoe gegaan, de rest heeft naar videobeelden gekeken.’ Gijsbertsen kreeg de prijs in 2018.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden