'Cellini was een fucking bastard'

De Nederlandse Opera brengt een opera in regie van Terry Gilliam, de Britse humorist en filmmaker.

Terry Gilliam.Beeld Andy Kropa /Invision/AP

Terry Gilliam (74), een veteraan van het Britse humorcollectief Monty Python, had eigenlijk geen tijd voor Amsterdam. Maar hij kwam er niet onderuit: vanaf zaterdag toont De Nationale Opera zijn regie van Berlioz' muziekdrama Benvenuto Cellini.

Bij Monty Python was hij de man van de absurde animaties. Later maakte hij naam als regisseur van speelfilms als Time Bandits en The Fisher King. Nu nadert The Man Who Killed Don Quixote de postproductiefase. Aan deze film werkt Gilliam, een geboren Amerikaan, al 16 jaar met veel tegenslag.

'Ik heb het hartstikke druk', zegt hij, 'maar toch ben ik hier. Al zal ik de première van Benvenuto Cellini vermoedelijk niet halen.'

Hoe kwam u bij de opera?

'De dirigent Michael Tilson Thomas was in de jaren tachtig de eerste die me polste. Ik houd niet van opera, zei ik. Bovendien zat ik toen al tot over m'n oren in het filmvak.

'Een paar jaar geleden werd ik benaderd door English National Opera in Londen. Ze stelden een stuk voor van Hector Berlioz, La damnation de Faust. Opnieuw zei ik: ik houd niet van opera. Thuis via de hifi mag ik er graag naar luisteren, maar in het theater kijken, nee. Operazangers zetten zelden een geloofwaardig personage neer.

'Maar Faust is geen opera, kreeg ik te horen. Het is eerder een symfonisch stuk met losse scènes die aan elkaar zijn geplakt. Hé, dacht ik, dat deden we bij Monty Python ook. Toen werd het interessant. Met Faust kon ik kennelijk mijn eigen verhaal vertellen.

'Wat me verder aantrok: de English National Opera geeft zijn voorstellingen in het Londense Coliseum, een voormalig variététheater. Ik hoefde geen opera in elkaar te draaien, hield ik mezelf voor, alleen maar een leuke show.'

De operakritiek juichte in 2011. 'Adembenemend vindingrijk', schreef de ene Britse krant. 'Pure theatrale magie', vond een andere.

'Ik stond perplex. Ik had alles gedaan op intuïtie, wist niet eens hoe ik een repetitie moest indelen. Gelukkig had ik een begaafde co-regisseur in de choreografe Leah Hausman. Zonder haar was het niets geworden. Hier in Amsterdam leidt ze de repetities van Benvenuto Cellini.'

Alweer een stuk van Berlioz. Wat heeft u met die man?

'Hij is waanzinnig, gevaarlijk, gek! In de ouverture van Cellini zit een passage die klinkt alsof hij gisteren werd geschreven. Die experimentele noten vloeien over in de fraaiste 19de-eeuwse romantiek. Hoe is dat mogelijk?'

Toch heeft u in zijn muziek gesneden.

'Als drama is de opera Cellini natuurlijk een zootje. Berlioz deed drie pogingen, maar een succes werd het nooit. Toen dacht ik: het mes erin en kijken hoe we zijn carrière kunnen redden.'

Heeft u zich verdiept in Benvenuto Cellini, de 16de-eeuwse kunstenaar en inspiratiebron voor Berlioz?

'Ik liep al jaren rond met het idee zijn autobiografie te verfilmen. In de opera's die ik heb gezien, voeren ze hem op als een held. In werkelijkheid was hij een vrek en een dronkaard die z'n vingers niet thuis kon houden. Maar toevallig had hij wel talent.

'Ik toon hem als arrogante kunstenaar, een fucking bastard die z'n werkvolk bedriegt. Maar als puntje bij paaltje komt, gaat hij wel door het vuur voor zijn kunst.'

Gilliam in Life of Brian (1979)Beeld HH

Net als Berlioz.

'En als ik, T. Gilliam. Ik begrijp zulke kerels. Ik wil mijn werk ook niet analyseren. Kunst gaat over hartstocht. Die komt uit de buik, niet uit het hoofd.'

Is dat uw voorsprong op gewone operaregisseurs?

'Ik hoef er in elk geval niet van te leven. Ik kan een paar jaar over een opera nadenken, krijg er nachtmerries van en soms een briljant idee.'

Hector Berlioz: Benvenuto Cellini. Nationale Opera & Ballet, Amsterdam, vanaf 9/5.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden