REPORTAGE

Celli kunnen ook beuken

Aan de kade voor het Muziekgebouw aan 't IJ strijdt een tiental felgekleurde banieren om de aandacht, wapperend in de wind: zwart-gele voor het Amsterdam Dance Event, roze voor de Cello Biënnale. Roze wint het in aantal van zwart-geel.

Larissa Groeneveld, Timora Rosler, Jeroen den Herder en Jelena Ocic spelen Unraveled.Beeld Ronald Knapp

Het is vermoedelijk de enige plek in de stad waar zwart-geel het aflegt. De ADE-programmering van het Muziekgebouw is dit weekend afgedropen naar de overkant van het IJ. Terwijl alles in de stad meetrilt op het ritmische gebeuk van internationale top-dj's, klinkt binnen in het gebouw de warme lyriek van de cello, het instrument dat het dichtstbij de menselijke stem komt. Versterking niet nodig.

De Biënnale, een tweejaarlijks, tiendaags festival waar traditioneel bijna de gehele internationale cello-scene van zich laat horen, ging vrijdag van start met uitverkochte concerten. Het programma is zoals altijd veelzijdig: vergeten celloconcerten, nieuwe Nederlandse composities, muziektheater, jazz, folk en flamenco. En het festival bestaat niet alleen uit concerten. Er is een concours voor jong talent, masterclasses van de beroemde cellisten die het festival bezoeken, elke ochtend Bach & Breakfast - croissantjes en jus terwijl sterren als Alisa Weilerstein de nederige tafelmuziek verzorgen.

Alsof hij zich wilde bewijzen tegenover verdwaalde ADE-bezoekers, liet de cello in het openingsstuk horen ook behoorlijk te kunnen beuken, grommen en spacen. In Unraveled, een nieuw werk dat de verse Componist des Vaderlands Mayke Nas voor de Biënnale schreef, zitten vier cellisten op een rij voor een wit gordijn. Met een knal zetten ze schurende tremolo's in, die soms stijgen en dalen in toonhoogte, maar waar nooit een melodie uit tevoorschijn komt.

Langzaamaan stijgt er van achter het gordijn geroffel op: Slagwerk Den Haag volgens het programmaboekje, dat je ook maar moet geloven. De slagwerkers versterken en verdiepen het geruis van de celli, er ontstaat een intrigerende mengklank. De cello komt perfect mee als slaginstrument.

Geleidelijk aan differentiëren de klanken zich. Houtblazers gaan zich ermee bemoeien, stotterende hoorns, etterende trompetten. Ook blijken er strijkers achter het gordijn te zitten, van het Nederlands Philharmonisch Orkest onder leiding van dirigent Ed Spanjaard. De celli voor het gordijn spelen nu glijdende noten, gebroken akkoorden, de klank wordt dramatischer en wilder, maar kakofonisch wordt het nooit. Even krijgt de muziek iets dreigends. Het klinkt als een luchtalarm.

Dan klinkt er opeens een boormachine. Typisch Nas: in veel van haar composities dringen geinige omgevingsgeluiden door, in dit geval als gevolg van een fanatiek klussende buurman. Een muzikaal idee, zoals hier een citaat van Ravel, bestaat nooit alleen in haar hoofd, het bestaat ook in de wereld, waar allerlei andere geluiden de muziek willen overstemmen. Ravel is onherkenbaar, bedolven onder de ruis. Aan het slot van Unraveled duwt Nas alle afleiding echter de deur uit, en blijven alleen de vier celli over, met een ingetogen, metalig slotakkoord. Het zet de toon voor haar nieuwe erebaan als Componist des Vaderlands: Nas staat voor muziek die toegankelijk is, straatwijs, speels, maar ook gelaagd.

Het concert vervolgde met twee weinig opgevoerde Romantische celloconcerten, die van Ernest Bloch en Eduard Lalo. Bloch werd vertolkt door de Braziliaanse cellist Antonio Meneses, die we nog kennen van het opgeheven Beaux Arts Trio. Zijn klank was verfijnd, maar binnen de lijntjes. Het NedPho steeg dan ook ver boven hem uit, met zinderende, iriserende hoogtepunten. Doe dan toch maar Pieter Wispelwey en zijn opvoering van Lalo. Hij speelt grover dan Meneses, een beetje blikkerig zelfs, met soms ordinaire glissando's, maar hij vertelt een overtuigend verhaal. In het tweede deel blies er een fris briesje, die de wapperende banieren op de kade in herinnering brachten.

21/10, Muziekgebouw aan 't IJ Amsterdam. Nog t/m 29 oktober.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden