Catalogus 53

Het Nijmeegse antiquariaat Verzameld Werk stuurt zijn catalogi automatisch naar het vaste klantenbestand, maar voor één keer werd een uitzondering gemaakt....

Morgen verschijnt catalogus 53 (* 9,50) met bijna zevenhonderd titels. De terughoudendheid is waarschijnlijk gerechtvaardigd. Hoewel de aangeboden collectie te beperkt beschreven zou zijn onder de noemer 'fascistisch' of 'fout', is het duidelijk dat hier auteurs verzameld zijn in wier gezelschap niet iedereen zal willen vertoeven. Mussert en Meijer, aartspropagandist Max Blokzijl, cultuurmenner Goedewagen, ideoloog Henri Bruning, en de priester-schrijver-uitgever Wouter Lutkie: hun geschriften zetten de toon, toen, en nu in de catalogus.

De periode tussen de twee wereldoorlogen is er ook voor het Nederlands katholicisme een geweest van groot rumoer op elk denkbaar gebied. Socialisme, communisme, bolsjewisme, het fascistisch model van Mussolini, het nationaal-socialisme, de Spaanse burgeroorlog - voor het eerst en in ongekende mate eisen katholieke intellectuelen het recht op zich over dergelijke kwesties uit te spreken, pro of contra, desnoods lijnrecht in oppositie met de officiële kerkpolitiek.

Veruit de meeste titels hebben betrekking op dit politiek engagement, dat versterkt wordt door de economische crisis en een basis vindt in de principieel katholieke behoefte aan een desnoods van staatswege gereguleerde zedelijke en morele orde. In een grote verzameling jaargangen van katholieke (cultuur)tijdschriften biedt de catalogus de mogelijkheid na te gaan hoe deze maalstroom van ideeën en ideologieën een meer bellettristische of cultuurbeschouwende vorm heeft gekregen.

Roeping is er, het Maandschrift voor schoonheid, dat in 1922 werd opgericht door Hendrik Moller en waarvan de jongere generatie katholieke auteurs zich al snel afscheidde om De Gemeenschap op te richten. Maar ook afleveringen van het curieuze tijdschrift De Paal, dat weer een afscheiding was van De Gemeenschap. Bijzonder, hoewel niet compleet, is ook de verzameling jaargangen van het tijdschrift Aristo, uitgegeven door Wouter Lutkie. Daarnaast bevat de catalogus flinke secties die zich concentreren op Vlaanderen en de flaminganten, en op de Franse filosoof en bekeerling Jacques Maritain.

Deze indrukwekkende verzameling boeken, brochures en tijdschriften weerspiegelt het leven van één lezer. Hij moet na de Eerste Wereldoorlog het seminarie van Rolduc hebben bezocht, want hij bewaarde de studieprogramma's en won ook studieprijzen, getuige de prijsboeken. Opvallend is zijn gretigheid in de jaren twintig en dertig: vrijwel alle politieke denkrichtingen, met uitzondering van de Spaanse burgeroorlog, zijn breed vertegenwoordigd.

Tot zijn dood moet hij geboeid zijn gebleven door de vragen die het christendom in het algemeen en in zijn persoonlijke leven opriepen. Van het eerste getuigt de aanwezigheid in zijn nagelaten bibliotheek van Karlheinz Deschners fel antikatholieke Andermaal kraaide de haan, van het tweede een recent boek als Het ondergronds verwachten van Piet Calis.

Geen lezer kan worden beoordeeld op zijn bibliotheek. Het is echter een feit dat in deze boekenverzameling de verkeerde types wel zeer doorslaggevend de overhand hebben. Katholieke denkers en schrijvers voor wie nog steeds niemand zich hoeft te schamen, zijn beduidend in de minderheid. Het werk van Jan Rogier ontbreekt; Anton van Duinkerken en Pieter van der Meer de Walcheren zijn niet bijzonder vertegenwoordigd, evenmin als Léon Bloy. Op verzoek van de familie mocht de naam van de erflater dan ook niet worden genoemd.

Ed Schilders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden