InterviewRebecca van Unen

Castingdirector Rebecca van Unen: ‘Wat er ontbrak onder jong acterend Nederland, was toch een zekere mate van testosteron’

Rebecca van Unen, die de casting verzorgde voor vier nieuwe oorlogsfilms, is al twintig jaar een van de succesvolste Nederlandse castingdirectors. Geschoolde acteurs kunnen een rol gelaagd maken, zegt ze, maar toch geeft ze soms de voorkeur aan een branievolle rapper.

Rebecca van Unen in haar studio in Amsterdam.
  Beeld Daniel Cohen. styling: helenaout.  haar & make-up: Robert Stouthamer.  Met dank aan spicepr
Rebecca van Unen in haar studio in Amsterdam.Beeld Daniel Cohen. styling: helenaout. haar & make-up: Robert Stouthamer. Met dank aan spicepr

De voor de castingmarathon benodigde legeruniformen heeft Rebecca van Unen (45) weer teruggebracht naar de legerdump om de hoek, aan de Amsterdamse Kinkerstraat. Het plastic speelgoedgeweer slingert nog wel rond op het kantoor van castingbureau Oi Mundo, al vertoont het na de zoektocht naar acteurs voor vier oorlogsfilms op rij wel wat slijtage. De loop is eraf gevallen, het heft – made in China – wordt bijeengehouden met tape.

De Oost, De Slag om de Schelde, Do Not Hesitate en Quo Vadis, Aida?: bij elkaar opgeteld moet het budget van de door Van Unen gecaste producties, die klaar staan om uit te komen, op zo’n 30 miljoen euro worden geschat. Toch moet haast elk dubbeltje worden omgedraaid.

‘Al is het maar een plastic geweertje, het helpt om iemand een geweer ook echt te zien vasthouden’, zegt Van Unen. ‘Het doet iets met iemands fysiek. Zoals je ook anders beweegt zodra je in zo’n legeroutfit staat. Ik moest enorm veel jonge jongens bekijken. Dan wil je niet de hele tijd tegen van die hippe broeken en shirts aankijken.’

Hond Alex ligt op de betonnen vloer van de verbouwde garage, naast de enorme bank. Soms bemoeit de goedmoedige Amerikaanse akita zich met de casting. ‘Hij is hypergevoelig. Als acteurs een ruziescène spelen, begrijpt-ie dat niet. Dan denkt hij dat er mensen moeten worden gered.’

Toen er bij de audities voor De Slag om de Schelde een geluidsband met kogelslagen en granaatontploffingen werd afgespeeld, om de potentiële cast nog wat meer in de juiste sfeer te brengen, werd Alex tijdelijk ondergebracht bij een oppas. De tientallen jonge danseressen die de afgelopen periode Oi Mundo bezochten kon het dier wel goed verdragen; de twee hoofdrollen in de nieuwe speelfilm Piece of My Heart van Dana Nechushtan zijn inmiddels vervuld (‘even geen militairen, vond ik zelf ook wel fijn’).

Van Unen werd op haar 17de afgewezen door de Filmacademie, voor de richting regie. Ze kon aan de slag bij Harry Klooster Casting, helpen met zoeken naar nieuwe gezichten voor soaps als Goudkust en Onderweg naar morgen. Zo ontdekte ze Chris Zegers, dat zegt Zegers zelf ook. Zij was het die zijn file op het bureau van Klooster wierp, met de woorden: deze móét ergens in!

Maar zoiets zul je Van Unen dus nooit horen zeggen, dat ze iemand ontdekte. ‘Dat vind ik zo’n flauwekul. Mensen doen het zelf. Soms kun je iemand op het juiste moment een zetje geven, dat wel.’

Waar kijk jij naar, in een gezicht?

‘Ik moet aan gaan. Wil ik meer zien? Wil ik hier uiteindelijk anderhalf uur naar kijken? En dat is uiteindelijk toch iets intuïtiefs. Ik val niet op één ding. Ik heb vroeger heel veel in het uitgaansleven gecast. Ook – of juist – als iemand licht loenst of flaporen heeft, of een grote spleet tussen z’n tanden, kan ik daar zó blij van worden.

Ik kan dagen in m’n eentje op het terras doorbrengen. Alleen maar gezichten kijken, gesprekjes opvangen. Maar het gaat ook niet alleen om mijn smaak. Van regisseurs met wie ik vaker werk, weet ik vooraf vaak al of ze een persoon leuk gaan vinden, dat voel ik. Dan heeft een regisseur bijvoorbeeld gewoon iets met monden.’ Ze lacht. ‘Ik zeg niet wie.’

Martin Koolhoven?

‘Nee, niet Martin. Het is een vrouw. En als we dan de auditie nabespreken, gaat het om het spel, maar zegt ze op een zeker moment toch: ‘Én een mooie mond.’

Welke gezichten zijn schaars?

‘We krijgen twee- à drieduizend inschrijvingen per jaar. Daar zit van alles bij. Maar als je voor een rol een Surinaamse, Marokkaanse of Turkse opa en oma zoekt, blijft het toch heel beperkt. Aziatische acteurs zijn ook schaars, mensen met een Chinese of Japanse komaf.’

Zijn er veel rollen voor Chinezen en Japanners?

‘Nee, maar áls je ze ziet staan in een script, denk je meteen: hoe gaan we dat doen? Zo hebben we ook niet echt een Ethiopische acteur, terwijl dat een heel kenmerkend uiterlijk is. Vroeger werd er dan gewoon iemand uit een andere hoek van Afrika gecast, nu niet meer. Voor een serie heb ik ooit het hele land afgezocht voor Somaliërs. Die waren er niet, tot ik er toch een aantal vond in een asielzoekerscentrum. Was ik zo blij mee. Het waren geen acteurs, maar ze hadden wél die waarachtigheid.’

Na vijf jaar soaps begon Van Unen voor zichzelf, in een markt die werd verdeeld door een paar grote en almaar groter groeiende castingbureaus. Bradaz was een vroege klus, de wat multicultuur betreft pionierende comedyserie over twee Surinaamse broers die een platenzaak runnen. En prompt werd Van Unen de partij die je belde voor acteurs van niet-westerse komaf, of voor gezichten die wat meer van de ‘straat’ kwamen. Zo werd ook Dana Nechushtan naar Oi Mundo doorverwezen, toen ze acteurs zocht voor de tv-serie Dunya en Desi.

Als dochter van een Ghanese vader en een naar Nederland verhuisde Belgische moeder groeide Van Unen op in het Noord-Hollandse dorpje Oudendijk. ‘Misschien woog dat mee, dat ik zelf ook een andere achtergrond heb. Maar later dacht ik wel: ik kan meer dan alleen dat, ik kan iederéén vinden. Voortaan zei ik, als ze belden met het verzoek of ik dan die ene Marokkaanse rol kon casten: ik wil óf de hele productie doen, of niet.’

Buiten de filmwereld is Van Unen niet bekend. Haar werd ook nooit de vraag voorgelegd wie nou eigenlijk de castingkoning is. (‘Dat ben ik’, antwoordde Hans Kemna, in gesprek met de Volkskrant.) Maar wie op filmwebsite IMDB Van Unens films overziet, zou toch zomaar een lijstje ‘beste Nederlandse films van de 21ste eeuw’ kunnen samenstellen: Het paard van Sinterklaas, Langer licht, Nachtrit, Oorlogswinter, Kan door huid heen, Tussen 10 en 12, Kauwboy, Plan C., Wolf, Hemel, Jongens, The Paradise Suite, Layla M., Niemand in de stad, Take Me Somewhere Nice...

De castingdirector fronst. ‘Dat is óók mijn geluk, hè, dat die filmmakers met mij hebben wíllen werken. Het is in de eerste plaats hun talent.’

De oorlogsfilms die Van Unen onder haar hoede kreeg, behandelen uiteenlopende militaire episoden: de Tweede Wereldoorlog, de koloniale oorlog, de missies in Srebrenica en Uruzgan. Ze kwamen ook zonder onderling overleg binnen bij Oi Mundo, vier losstaande klussen. Maar er was wel een overeenkomst: de filmsoldaten moesten zo getrouw mogelijk ogen. ‘Dat was soms best lastig. Je plukt niet zomaar even tien geloofwaardige jonge militairen van de toneelschool. Die acteurs daar zijn vaak net wat verfijnder, misschien ook omdat die opleiding vereist dat ze zich óveral in moeten kunnen verplaatsen, zowel het mannelijke als het vrouwelijke. Wat er ontbrak onder jong acterend Nederland, was toch een zekere mate van eh... testosteron.’

Ze lacht. ‘Ik weet ook niet hoe ik het anders moet benoemen.’

De muziekwereld bood soelaas. ‘Daar zie je toch wat meer attitude. Veel rappers ook, die hebben dat rauwe en ongepolijste.’ Zo spelen in De Oost nu drie leden van de Zwolse formatie Dubbelfroes; een van hen, Bram Klappe, pakte meteen door met rollen in de NPO-series Zeven kleine criminelen en De slet van 6vwo. Ook de Amsterdamse rapper Abel maakt zijn debuut in de historische speelfilm van Jim Taihuttu – niemand beheerste het vereiste branievolle mokumse accent zoals hij.

Niet dat Van Unen niets aan de toneelscholen had. Joes Brauers bijvoorbeeld, pas afgestudeerd aan de toneelacademie van Maastricht en tien jaar geleden winnaar van de musicalzoektocht Wie wordt Kruimeltje?, is te zien in drie van de vier oorlogsfilms. De 21-jarige acteur struint door de Indonesische jungle in De Oost, bewaakt de toegang tot de Dutchbat-enclave bij Srebrenica in Quo Vadis, Aida? en gaat – in een hoofdrol – op patrouille door de Afghaanse woestijn in Do Not Hesitate van Klem-regisseur Shariff Korver.

‘Ik wil niet zeggen dat elke rapper of muzikant het niveau haalt van bijvoorbeeld een Jacob Derwig. Ervaren of geschoolde acteurs hebben wat meer gereedschap, die kunnen de komma’s en nuances zo plaatsen dat een personage gelaagd wordt. Maar bij een film is het allerbelangrijkste dat je het gelooft. Het mag speltechnisch soms wat rafelig zijn bij non-acteurs, maar persoonlijk zie ik dat liever dan een transformatie die nét niet helemaal lukt.’

Zijn er acteurs met ‘historische hoofden’? Dat ze kloppen bij een bepaalde tijd?

‘Misschien wel, maar dat is ook een gevaar: dat je bij een casting in het vertrouwde blijft zitten, in clichés. Je kunt ook een eigentijds gezicht nemen en het dan met de styling in een andere tijd duwen. Een Netflixserie als Bridgerton bijvoorbeeld zit vol types waarvan men een jaar of twee geleden nog dacht: dat kán niet in zo’n kostuumserie. Maar na één aflevering ben je daar al voorbij. Dat vind ik echt te gek. Het is als een afspraak met de kijker: hier moet je het mee doen, en als het goed is, is het goed.’

Rebecca van Unen.

 Beeld Daniel Cohen. styling: helenaout.  haar & make-up: Robert Stouthamer.  Met dank aan spicepr
Rebecca van Unen.Beeld Daniel Cohen. styling: helenaout. haar & make-up: Robert Stouthamer. Met dank aan spicepr

Zouden we in Nederland vaker kleurenblind moeten casten?

‘Volgens mij is het hier ook al veel diverser geworden. Kijk, als je een waargebeurd verhaal uit 1850 gaat verfilmen, wordt het wellicht lastig om heel veel kleur in die film te krijgen. Maar als het je te doen is om een thema uit die tijd, kun je daar best wat vrijer mee omspringen.

‘Ooit, toen ik nog veel commercials deed, hoorde ik nog weleens ‘de klant wil dat niet’, als ik vroeg of ik de vrijheid had om ook iemand met een andere kleur te casten. Maar dat is nu écht niet meer aan de hand, gelukkig. Natuurlijk dacht ik toen wel: wow, wie ben ík eigenlijk in deze samenleving? Ik ga toch ook naar die supermarkt, ik drink toch ook bier en wijn? Maar ik ben niet iemand die dan de barricades op gaat. Ik ben meer van het harmoniemodel: subtiel iets voor elkaar proberen te krijgen. Dat het beter zou worden heb ik altijd geloofd. Maar ja, dat is dus ook dankzij de mensen die wél heel hard met hun vuist op tafel hebben geslagen.’

Een van de lastigste – en grotere – rollen om te casten voor Quo Vadis, Aida? was die van overste Karremans. Het drama van Jasmila Zbanic over de val van Srebrenica werd al aangekocht voor de Amerikaanse markt en maakt nu een serieuze kans op een Oscarnominatie. De Bosnische regisseur was al half in zee met de Franse steracteur Lambert Wilson, voor die rol als de commandant, maar liet zich overtuigen door Van Unen: beter een Nederlands sprekende acteur. Dat werd de Vlaming Johan Heldenbergh (The Broken Circle Breakdown), die nu een voortreffelijke Karremans neerzet. ‘Als ik aan de beelden van de echte Karremans dacht, zag ik toch een heel tragisch iemand, niet sterk. Opvallende figuur ook wel: een lange, beetje dunne man.’

Lopen er veel potentiële Karremansen rond?

‘Nee, zo heel veel mensen kon ik niet bedenken. Ik heb gesprekken gevoerd met wat Nederlandse acteurs, maar die vonden het ingewikkeld. Eentje zei: daar durf ik mijn vingers niet aan te branden. Toch te beladen. Een ander kreeg het niet voor elkaar: die had gewoon geen Karremans in zich, vond hij.

‘Johan moest werken aan zijn uitspraak van het Nederlands, maar hij kan dat wel uitstralen: zo’n man die het allemaal maar overkomt. Die melancholieke ogen ook van hem: toch een soort labradoedel. Hij geeft zo’n mooie, subtiele invulling aan die rol. Ik heb echt met zijn Karremans te doen. Sowieso was ik eerst een uur stil, na het zien van de film.’

Bellen acteurs ook weleens gewoon op: heb je wat voor me?

‘Ja, of ze e-mailen. ‘Ben je met iets leuks bezig? Ik ben volledig beschikbaar!’ Maar zo werkt het helaas niet. Ik weet nooit van tevoren of ik volgende week iemand vraag of niet. Vooral in deze tijd, nu er vanwege het virus toch minder werk is voor acteurs, kunnen die soms wel een beetje wanhopig worden. Voor de meesten van hen is het ook noodzaak om te spelen, anders worden ze ongelukkig.’

Eerdere grote namen in de Nederlandse castingwereld, zoals Hans Kemna en Job Gosschalk, werd macht toegedicht. Heb jij dat ooit ook zo ervaren? En dan bedoel ik: op de juiste manier ingezette macht.

‘Nee, eigenlijk niet. Ik denk wel dat er acteurs zijn die er zo tegen aankijken, waardoor je zo’n positie kúnt creëren. Maar de macht ligt altijd bij de producent en de regisseur, zij beslissen uiteindelijk. Het is wel zo dat ik aan de voorkant stuur, ik adviseer en ik heb invloed op wie er wordt uitgenodigd. Maar ik ben ook hartstikke afhankelijk van die acteurs. Als ze, bij wijze van spreken, morgen niet meer met mij willen werken, kan ik wel sluiten.’

Dana Nechushtan zei dat jij iemand die je niet aardig vindt óók gewoon zult uitnodigen.

‘Ik denk heus weleens bij iemand: man, hou toch je mond, of stel je niet zo aan. Maar ook dan: als jíj die rol goed neerzet, wil ik je zien.’

Oi Mundo België

Het Amsterdamse castingbureau Oi Mundo heeft ook een vestiging in Antwerpen, waar Rebecca van Unen samenwerkt met haar Belgische team: Céline De Waele en Mathias Sourbron. Oi Mundo België deed de casting voor de Vlaamse gangsterfilm Patser (2018), van het succesvolle en inmiddels naar Hollywood verkaste Belgische regieduo Adil El Arbi en Bilall Fallah (Bad Boys III) .

Van Unens castingfavorieten

‘O, er is zó veel. Ik was vroeger al fan van Harmony Korine, die haalt zijn acteurs echt overal vandaan. Cidade de Deus vond ik ook zo knap, hoe ze maandenlang met die kinderen uit de favela hebben gewerkt. En de Franse film Hors normes, een prachtige combinatie van topacteurs en non-acteurs. Nog eentje: The Invader van Nicolas Provost, met Issaka Sawadogo. Ik was helemaal overdonderd. Waar heb je deze man gevonden? Ik heb Sawadogo daarna voor een kortfilm gecast (Arash, van Michael Sewandono), dat was zijn eerste Nederlandse productie.’

De Volkskrant bezocht de set van De Slag om de Schelde ...

... en sprak in Venetië met de cast van Quo Vadis, Aida?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden