Cartoonist Zapiro: 'Fanatici voeren de boventoon'

De Zuid-Afrikaanse cartoonist Zapiro spreekt op conferentie What Design Can Do. Hij strijdt tegen de corruptie in het ANC en daarvoor zet hij zijn humor hard in.

Zapiro's kijk op de bombarie waarmee het ANC burgemeesterskandidaten bekendmaakt. Beeld Zapiro

De organisatie van What Design Can Do heeft Zapiro (Jonathan Shapiro, 1958) gevraagd te komen praten over 'dingen die hem bezighouden' en dat zijn er niet weinig. Eind mei tekende hij een cartoon waarin Shaun Abrahams, het hoofd van de National Prosecuting Authority, wordt afgebeeld als bedelaapje, met president Zuma als orgeldraaier. De boodschap was duidelijk: het openbaar ministerie loopt aan de leiband van de macht.

Edgy satire

Sinds jaar en dag strijdt Zapiro tegen de corruptie binnen de ANC en daarvoor zet hij zijn humor hard in. 'Edgy satire' noemt hij het. Vrienden maakte hij er niet altijd mee, maar sinds het aapjesincident wordt hij tot zijn afgrijzen door politiek-correcte hardliners opeens beschuldigd van racisme.

'De cartoon wordt ernstig misbruikt door een aantal jonge mensen zonder enig historisch besef. Het is een nachtmerrie, dertig jaar werk wordt in een seconde weggevaagd door één cartoon uit zijn context te halen. In een krant werd ik geassocieerd met blanke Zuid-Afrikanen die bekendstaan om hun racisme. Ik heb in mijn wildste dromen niet gedacht dat ik ooit in die categorie zou worden geplaatst! Ik heb in de gevangenis gezeten, ben met de dood bedreigd en voor alles en nog wat uitgemaakt, maar dit is het ergste wat me ooit is overkomen.

'Er wordt een beeld van mij neergezet dat ik niet ben. Het weerspiegelt een verandering in het politieke klimaat, waarin de politieke correctheid van een groepje fanatici de boventoon voert. Niet alleen blanke satirici zijn de klos, ook zwarte progressieven: ze worden ervan beschuldigd marionetten van de blanken te zijn.

'Het is deprimerend. Zuid-Afrika stond altijd bekend om zijn robuuste debat; dat was een van de zegeningen van het tijdperk na de apartheid. Maar het is nu vooral ongenuanceerd geschreeuw. It's a thing about race, en de pijn wordt echt gevoeld, dus ik heb mijn excuses aangeboden.

'Als cartoonist zie ik mezelf als een visueel journalist, een visuele commentator. Daarvoor moet je een standpunt innemen, interveniëren, debatten uitlokken. Dat klinkt misschien raar voor een cartoonist, maar ik ben niet de enige. De Franse cartoonist Plantu heeft bijvoorbeeld de organisatie Cartooning for Peace opgericht, dat is ook een vorm van social design.'

Zapiro heeft een oogje op Afrikaanse machthebbers en hun liefde voor het pluche. Talloos zijn de cartoons die hij maakte over Zimbabwes president Mugabe. Maar de man op wie hij de meeste pijlen schiet, is toch Jacob Zuma, president van Zuid-Afrika en lid van het ANC. 'Zuid-Afrika maakte een veelbelovende start in 1994, had veel potentieel, maar is nu in de greep van Zuma en corrupte facties binnen het ANC.'

What design can do

Donderdag begint de tweedaagse conferentie What Design Can Do in Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam. Inspirerende sprekers vertellen hoe zij bijdragen aan'social design', uitvoerbare ideeën voor een betere wereld. Een van de thema's is het prikkelend klinkende What Africa Can Do for Europe, waarvoor de Zuid-Afrikaanse cartoonist Zapiro is uitgenodigd. Zapiro is geen onbekende in Nederland, in 2005 kreeg hij voor zijn geëngageerde tekenwerk al de Prins Claus Prijs.

Bombarie

Nkandla is een begrip: het met belastinggeld betaalde landgoed van Zuma, die na veel protesten heeft beloofd de centjes terug te storten. Zapiro moet er verbitterd om glimlachen, want Nkandla is 'a picknick' vergeleken met de deal die Zuma aan het sluiten is met Poetin. Het Russische bedrijf Rosatom gaat nucleaire installaties bouwen, waarmee tientallen miljarden dollars zijn gemoeid. Daarvan kan het een en ander aan strijkstokken blijven hangen.

Een week terug maakte Zapiro voor zijn krant The Mail & Guardian nog een prachtige cartoon over de bombarie waarmee het ANC nieuwe burgemeesterskandidaten bekendmaakt. Een gevoelig onderwerp, want die kandidaten moeten van onbevlekt blazoen zijn om nieuwe affaires te voorkomen.

Toch houdt Zapiro de stemming erin. 'Gelukkig hebben we nog sterke media, is er een sterk maatschappelijk middenveld en zijn er nog mensen die niet corrupt zijn. Daar blijf ik in geloven, want een pessimist wil ik niet worden. Of een cynicus.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden