PostuumCarl Friedman (1952-2020)

Carl Friedman was een sobere schrijver over de verwerking van de oorlog (1952-2020)

 Op 27 maart jongstleden is schrijver Carl Friedman in haar woonplaats Amsterdam overleden. Ze werd bekend met de romans Tralievader en Twee koffers vol.

Schrijver Carl Friedman in 1993.Beeld Hollandse Hoogte

Vader heeft kamp, heet het kortweg in Tralievader (1991, nu 15de druk), de novelle waarmee Carl Friedman debuteerde. En als de naamloze jonge ‘ik’ tegen de juf op school moet zeggen wat ze later wil worden, antwoordt ze: ‘Onzichtbaar. Dan kan de SS mij niet vangen.’

Dat kernachtige verhaal over een vertelgrage vader wiens concentratiekampverleden zwaar drukt op het hele gezin, wordt nog altijd veel gelezen. Hetzelfde geldt voor de roman Twee koffers vol (1993, nu 22ste druk), die vijf jaar later werd verfilmd door Jeroen Krabbé onder de titel Left Luggage. Daarin zoekt de vader (die Auschwitz heeft overleefd) twee koffers die hij in de oorlog heeft begraven, en waar zijn hele Berlijnse jeugd in zit. Zijn dochter, de 20-jarige filosofiestudent Chaja, die is opgegroeid in de Joodse wijk van Antwerpen, wil door te lezen greep krijgen op Joodse tradities, God en het Kwaad.

Met die twee boeken werd Friedman de auteur die op sobere wijze een slachtoffer van het kamp, maar ook de tweedegeneratieslachtoffers portretteerde. In 1994 sprak Friedman op een congres over Holocaustliteratuur in Florida, net als Holocaustoverlevende Gerhard Durlacher, de socioloog en schrijver met wie zij bevriend raakte. In 2003 werd een bijdrage van Friedman opgenomen in de bloemlezing Nothing Makes You Free, met literatuur van ‘nabestaanden van Joodse overlevenden van de Holocaust’.

Als columnist was Friedman werkzaam voor Vrij Nederland en Trouw, en schreef daarin over Gretta Duisenberg, Sjaron en de vraag of Voltaire antisemiet was. In 2003 kreeg zij de E. du Perronprijs.

Twee jaar later kwam het schrijverschap van Friedman abrupt tot stilstand, toen bekend werd dat haar schrijversachternaam die van haar (Joodse) ex-echtgenoot was, en dat zij als Carolina Klop uit een Eindhovens katholiek gezin kwam. Vader Egbert Klop had in het Tilburgse verzet gezeten, en na zijn arrestatie enkele maanden in de kampen Vught en Sachsenhausen, om getraumatiseerd terug te keren. De veronderstelling dat Friedman de Joodse dochter was van een Joodse Holocaustoverlevende bleek niet waar. Diverse publicisten, onder wie Max Pam en Jessica Durlacher, namen het Friedman kwalijk dat zij die suggestie had gewekt.

Na de ophef besloot Friedman te zwijgen. Die stilte duurde ruim 15 jaar. Enkele weken geleden verscheen Gedichten, in een kleine oplage, met poëzie uit de voorgaande decennia. Op 27 maart jongstleden is Carl Friedman in haar woonplaats Amsterdam overleden na een langdurig ziekbed, aan de gevolgen van een longziekte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden