‘Camera is mijn excuus mensen aan te spreken’

Koos Breukel..

amsterdam Ruim vijftig fotografenkoppen bedekken de muren van het fotografiemuseum in Den Haag. Ze werden gemaakt door Koos Breukel (1962), bekend van zijn vaak ernstige portretten waarvan de grijzen ogen als fluweel. De oudste, van Ed van der Elsken, is uit 1990; een van de laatste, van Dana Lixenberg bijvoorbeeld, werd kort geleden nog gemaakt. En van elk van die fotografen nam Breukel één werk op in zijn tentoonstelling, die hij dan ook Onder fotografen noemde.

Hè getsie, moet dat nou, al dat ons-kent-ons in een museum? Wie heeft daar wat aan, behalve de fotografen zelf?

‘Natuurlijk moet de tentoonstelling zichzelf bewijzen’, zegt Breukel. ‘Maar ik denk dat het ook werkt wanneer je níet weet wie al die mensen zijn.’

Hij heeft zijn tentoonstelling willen inrichten als een soort intiem familiealbum. En dat blijkt ook uit de keuzes die hij maakte uit het werk van zijn collega’s. Er zijn veel familiefoto’s, kinderkiekjes en huiselijke taferelen te zien. Van Ed van der Elsken koos Breukel bijvoorbeeld ‘eens niet die recht voor zijn raap straatfotografie’, maar twee foto’s van zijn kinderen.

Het portret dat Breukel maakte van de Haagse fotograaf Gerard Fieret, tijdens diens tentoonstelling in het Fotomuseum in 2005, vindt hij zelf zeer geslaagd. De foto prijkt ook voorop de catalogus: de enige van de tentoonstelling waarop geen gezicht te zien is, omdat Fieret zijn pet eroverheen heeft gehangen. Alleen zijn spierwitte baardharen steken eronderuit.

‘Fieret kon prachtig stil zitten’, vertelt Breukel. De zonderlinge fotograaf die zijn leven heeft gevat in uit de losse pols geschoten snapshots van voornamelijk vrouwen, was een stuk geduldiger dan bijvoorbeeld de Amerikaanse Richard Avedon, die volgens Breukel niets van hem moest hebben.

‘Maar op een gegeven moment had Fieret het gehad’, zegt Breukel. ‘Toen schoof hij die pet voor zijn gezicht en ik drukte onmiddellijk af. Ik vond het een absoluut statement, zijn gebaar ging over het geven, het wel of niet laten zien van jezelf voor de camera.’

Uiteraard staat Onder fotografen bol van de kruisbestuivingen. Breukel ging bijvoorbeeld ooit met Rineke Dijkstra op reis naar Polen. Dijkstra fotografeerde drie kinderen op het strand, Breukel maakte op zijn beurt een foto van Dijkstra met de kinderen. Die twee foto’s hangen in Den Haag nu naast elkaar.

Toch, verzekert Breukel, hóef je die connecties niet te zien om te begrijpen waar de expositie over gaat. En daar heeft hij eigenlijk wel gelijk in. De fotografenportretten die hij door de jaren heen maakte, zijn mooie foto’s, ook wanneer je niet precies weet wie wie is. Daarbij werkt de keuze voor steeds één extra werk van de betreffende geportretteerde fotograaf goed. Er ontstaat inderdaad een sfeer van familiaire warmte, zoals die ook aanwezig is in fotoboeken waarin een fotograaf zijn persoonlijke leven vastlegde. Bij dat soort foto’s hoeven de personages zich niet per se kenbaar te maken, als de situaties maar herkenbaar zijn.

Wat al deze fotografen bindt, is – volgens Koos Breukel – de gevoeligheid voor hun omgeving. ‘Zelfs oorlogsfotograaf Koen Wessing is eigenlijk een heel kwetsbare figuur. Dat zoek ik in mensen, of ze nou fotograaf zijn of schrijver of acteur.’ Daar wringt nog iets. Want waarom fotografen fotograferen wanneer je die kwetsbaarheid in principe bij iedereen kunt vinden? Waarom deed Koos Breukel bijvoorbeeld drie jaar geleden zo veel moeite om paparazzo (schandaalfotograaf) Ron Gallela vast te leggen?

‘Ik ben toch fotograaf? Dat is wat ik doe’, zegt hij snel. Maar dat is te gemakkelijk. Dan zegt Breukel: ‘Hoe moet ik het dan doen, de man een hand geven en zeggen: meneer, ik vind uw boek zo mooi? Nee. De camera is voor mij een middel om mensen aan te spreken.’ In Den Haag hangen de helden van Koos Breukel, gefotografeerd uit verlegenheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden